اصول اخلاقی چاپ مقاله در ژورنال های خارجی

اهمیت اخلاق پژوهش در نشریات بین‌المللی

ژورنال‌های خارجی معتبر، به‌ویژه مجلات نمایه‌شده در پایگاه‌هایی مانند Web of Science و Scopus، حساسیت بالایی نسبت به اخلاق پژوهش دارند. رعایت اصول اخلاقی نه‌تنها شرط پذیرش مقاله است، بلکه تضمین‌کننده اعتبار علمی نویسنده در بلندمدت محسوب می‌شود. هرگونه تخلف اخلاقی می‌تواند منجر به رد فوری مقاله، اعلام رسمی تخلف و حتی محرومیت نویسنده از ارسال مقاله در آینده شود.

اصالت و عدم سرقت علمی (Plagiarism)

یکی از بنیادی‌ترین اصول اخلاقی، اصالت کامل مقاله است. متن مقاله، ایده‌ها، داده‌ها و نتایج باید حاصل پژوهش واقعی نویسنده باشد. استفاده از آثار دیگران بدون استناد صحیح، بازنویسی سطحی منابع یا استفاده از ترجمه مقالات خارجی به‌عنوان اثر جدید، مصداق سرقت علمی محسوب می‌شود. بیشتر ژورنال‌های خارجی از نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب برای بررسی این موضوع استفاده می‌کنند.

خودسرقتی و انتشار تکراری

ارسال مجدد مقاله‌ای که قبلاً به‌طور کامل یا جزئی در مجله یا کنفرانس دیگری منتشر شده، بدون شفاف‌سازی، نقض اخلاق پژوهش است. استفاده مجدد از بخش‌های قابل توجه از آثار قبلی نویسنده نیز باید با ارجاع روشن انجام شود. انتشار تکراری یا همزمان یک مقاله در چند ژورنال، از تخلفات جدی محسوب می‌شود.

صداقت در داده‌ها و نتایج پژوهش

داده‌سازی، دست‌کاری نتایج، حذف داده‌های نامطلوب یا گزارش گزینشی یافته‌ها از مصادیق تخلف اخلاقی هستند. ژورنال‌های خارجی انتظار دارند داده‌ها واقعی، قابل بازبینی و مبتنی بر روش تحقیق معتبر باشند. در صورت درخواست داوران، نویسنده باید توان ارائه داده‌های خام را داشته باشد.

رعایت اصول نویسندگی و ترتیب اسامی

تمام افرادی که نقش واقعی و مؤثر در طراحی پژوهش، تحلیل داده‌ها یا نگارش مقاله داشته‌اند باید به‌عنوان نویسنده معرفی شوند. افزودن نام افراد بدون مشارکت علمی (نویسنده مهمان) یا حذف افراد مؤثر، خلاف اخلاق نشر است. ترتیب اسامی نویسندگان نیز باید بر اساس میزان مشارکت علمی تعیین شود.

تعارض منافع (Conflict of Interest)

هرگونه رابطه مالی، سازمانی یا شخصی که ممکن است بر نتایج پژوهش یا تفسیر آن تأثیر بگذارد، باید به‌صورت شفاف به ژورنال اعلام شود. پنهان‌کردن تعارض منافع می‌تواند اعتبار مقاله و نویسنده را زیر سؤال ببرد.

رعایت حقوق آزمودنی‌ها و ملاحظات انسانی

در پژوهش‌هایی که با انسان، اطلاعات شخصی یا داده‌های حساس سروکار دارند، رعایت اصول اخلاقی مانند رضایت آگاهانه، محرمانگی اطلاعات و تأیید کمیته اخلاق ضروری است. بسیاری از ژورنال‌های خارجی ارائه کد یا مجوز اخلاق پژوهش را الزامی می‌دانند.

مسئولیت‌پذیری پس از انتشار

اخلاق پژوهش تنها به مرحله ارسال مقاله محدود نمی‌شود. در صورت شناسایی خطا پس از انتشار، نویسنده موظف به اطلاع‌رسانی و همکاری با ژورنال برای اصلاح یا پس‌گرفتن مقاله است. بی‌توجهی به این مسئولیت می‌تواند پیامدهای جدی علمی داشته باشد.