فیپا چیست؟

تاریخچه فیپا

مفهوم فیپا ابتدا در دهه 1970 میلادی در کشورهای توسعه‌یافته مطرح شد تا فرایند فهرست نویسی کتاب‌ها قبل از انتشار تسهیل شود. هدف اصلی، استانداردسازی اطلاعات و ایجاد دسترسی آسان به منابع علمی و ادبی بود. در ایران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی مسئولیت صدور برگه فیپا را بر عهده دارد و طی سال‌های اخیر، روند دریافت آن به صورت الکترونیکی نیز امکان‌پذیر شده است. این روند باعث کاهش زمان ثبت کتاب‌ها و سهولت در ارائه آن‌ها به کتابخانه‌ها شده است.

اهمیت دریافت فیپا

فیپا به چند دلیل اهمیت ویژه‌ای دارد:

• ثبت رسمی کتاب: اطلاعات کتاب شامل عنوان، نویسنده، ناشر، سال انتشار و شابک به صورت رسمی ثبت می‌شود.

• اعتبار علمی و قانونی: کتاب‌هایی که دارای فیپا هستند، از نظر مراکز نشر و کتابخانه‌ها معتبر تلقی می‌شوند.

• دسترسی آسان: کتابخانه‌ها می‌توانند با استفاده از اطلاعات فیپا، کتاب‌ها را سریع‌تر شناسایی و طبقه‌بندی کنند.

• حفظ حقوق نویسنده: ثبت اطلاعات نویسنده و ناشر در فیپا به حفظ حقوق مالکیت فکری کمک می‌کند.

اطلاعات ثبت شده در فیپا

در برگه فیپا، اطلاعات مختلفی ثبت می‌شود که هر یک نقش مهمی در شناسایی و دسترسی به کتاب دارند:

• عنوان کتاب: عنوان اصلی کتاب بدون کوتاه‌سازی یا تغییر.

• نام نویسنده یا نویسندگان: درج نام کامل نویسندگان به ترتیب سهم مشارکت.

• ناشر و محل انتشار: نام ناشر و شهر انتشار کتاب.

• سال انتشار: سالی که کتاب چاپ خواهد شد.

• شابک (ISBN): شماره استاندارد بین‌المللی کتاب.

• موضوع و رده‌بندی: تعیین موضوع کتاب و رده‌بندی آن در سیستم کتابداری.

این اطلاعات باعث می‌شوند تا هر کتاب به صورت یکتا شناسایی شود و در پایگاه‌های داده کتابخانه‌ها و مراکز علمی ثبت گردد.

فرآیند دریافت فیپا

برای دریافت فیپا، نویسنده یا ناشر باید مراحل زیر را طی کند:

1. ثبت درخواست: فرم درخواست فیپا باید توسط ناشر یا نویسنده پر شود.

2. ارائه اطلاعات کتاب: شامل عنوان، نام نویسنده، تعداد صفحات، موضوع و سایر جزئیات.

3. بررسی توسط کارشناسان: کارشناسان سازمان اسناد و کتابخانه ملی اطلاعات ارائه شده را بررسی کرده و صحت آن را تأیید می‌کنند.

4. صدور برگه فیپا: پس از تأیید، برگه فیپا صادر شده و شماره شابک نیز در صورت نیاز اختصاص داده می‌شود.

تفاوت فیپا با شابک

فیپا و شابک هر دو برای شناسایی کتاب استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌هایی دارند:

• فیپا: اطلاعات کامل کتاب قبل از انتشار را ثبت می‌کند و بیشتر در کتابخانه‌ها و سیستم‌های علمی کاربرد دارد.

• شابک: شماره استاندارد بین‌المللی کتاب است و بیشتر برای خرید، فروش و فروشگاه‌های کتاب کاربرد دارد.

کاربرد فیپا برای نویسندگان و ناشران

برای نویسندگان، دریافت فیپا تضمین می‌کند که اثرشان به صورت رسمی و معتبر ثبت شده و حق مالکیت فکری آن محفوظ می‌ماند. برای ناشران، فیپا امکان دسترسی آسان به کتاب‌ها توسط کتابخانه‌ها و مراکز علمی را فراهم می‌کند و باعث افزایش اعتبار انتشارات می‌شود. همچنین در فرآیند چاپ مجدد یا ترجمه کتاب، وجود فیپا به تسهیل کار کمک می‌کند.

نکات مهم در تکمیل فیپا

• اطلاعات باید کامل و دقیق باشد و هیچ گونه اشتباه یا حذف جزئیات مهم پذیرفته نمی‌شود.

• ترتیب نویسندگان باید مطابق با سهم مشارکت در نگارش کتاب باشد.

• استفاده از نام اختصاری به جای نام کامل نویسنده مجاز نیست مگر در موارد استاندارد شده مانند DNA.

• موضوع و رده‌بندی کتاب باید دقیق و مرتبط با محتوای کتاب باشد.

مشکلات متداول و پاسخ به آن‌ها

1. تأخیر در دریافت فیپا: اغلب به دلیل ناقص بودن اطلاعات یا اشکال در فرم درخواست است.

2. اختلاف در نام نویسنده: رعایت ترتیب و نام کامل نویسنده الزامی است و اشتباه در آن باعث لغو یا تأخیر صدور فیپا می‌شود.

3. عدم تطابق موضوع با محتوا: موضوع انتخابی باید با محتوای کتاب منطبق باشد؛ در غیر این صورت فیپا صادر نخواهد شد.

جمع‌بندی

فیپا یکی از اسناد ضروری و کلیدی در فرایند نشر کتاب است که اطلاعات اصلی کتاب را ثبت و تضمین می‌کند. دریافت فیپا نه تنها اعتبار قانونی و علمی کتاب را افزایش می‌دهد، بلکه دسترسی به آن را برای کتابخانه‌ها، ناشران و مراکز علمی تسهیل می‌کند. رعایت دقت در تکمیل اطلاعات و رعایت استانداردهای لازم، نقش مهمی در تسریع فرآیند دریافت فیپا دارد و برای حفظ حقوق نویسنده و ناشر اهمیت دارد.