ارزیابی و رتبه بندی مجالت در پایگاه Scimago (مجالت اسکوپوس Scopus) بر اساس نمره Q یا Quartile Score انجام می گیرد که بر اساس آن، مجلات به چهار گروه Q1 تا Q4 تقسیم می شوند. در این مطلب به بررسی این رتبه بندی خواهیم پرداخت.
در دنیای امروز، تولید و انتشار دانش علمی به یکی از مهمترین شاخصهای توسعه علمی، فناوری و حتی اقتصادی کشورها تبدیل شده است. دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی، اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی همگی در تلاشاند تا نتایج پژوهشهای خود را در معتبرترین مجلات علمی بینالمللی منتشر کنند. اما پرسش اساسی اینجاست که اعتبار یک مجله علمی چگونه سنجیده میشود؟ و چه شاخصهایی برای ارزیابی کیفیت و جایگاه علمی یک ژورنال مورد استفاده قرار میگیرند؟
یکی از مهمترین نظامهای رتبهبندی مجلات علمی در سطح بینالمللی، پایگاه Scopus و سامانه تحلیلی وابسته به آن یعنی Scimago Journal Rank (SJR) است. در این نظام رتبهبندی، مفهومی کلیدی به نام Quartile Score یا به اختصار Q نقش اساسی ایفا میکند. نمره Q بهعنوان معیاری ساده اما بسیار تأثیرگذار، مجلات علمی را در هر حوزه تخصصی به چهار سطح Q1، Q2، Q3 و Q4 تقسیم میکند.
در این مقاله تلاش میشود بهصورت گامبهگام و جامع، مفهوم Q، نحوه محاسبه آن، تفاوت آن با شاخصهایی مانند Impact Factor، جایگاه Q در ارزیابی علمی پژوهشگران، کاربرد آن در اپلای تحصیلی و ارتقای شغلی، و همچنین روش مشاهده و بررسی Q یک مجله در سایت Scimago تشریح شود.
برای درک بهتر مفهوم Quartile یا Q، ابتدا لازم است با مفهوم «شاخص» در علمسنجی آشنا شویم. شاخصها متغیرهایی قابل اندازهگیری هستند که برای سنجش مفاهیمی به کار میروند که بهصورت مستقیم قابل اندازهگیری نیستند. مفاهیمی مانند:
کیفیت علمی
میزان تأثیرگذاری
عملکرد پژوهشی
میزان دیدهشدن (Visibility)
میزان استنادپذیری
اعتبار علمی
در حوزه نشر علمی، شاخصهایی مانند Impact Factor (IF)، h-index، CiteScore، SJR و در نهایت Quartile Score (Q) بهمنظور سنجش این ویژگیها طراحی شدهاند. هر یک از این شاخصها زاویه دید متفاوتی دارند و جنبه خاصی از عملکرد یک مجله یا پژوهشگر را منعکس میکنند.
واژه Quartile از ریشه لاتین گرفته شده و بهمعنای «چارک» است. در آمار، چارکها دادههای یک جامعه آماری را به چهار بخش مساوی تقسیم میکنند. هر چارک نمایانگر 25 درصد از دادههاست.
در علمسنجی و بهطور خاص در رتبهبندی مجلات Scopus، Quartile یا Q شاخصی است که مجلات هر حوزه تخصصی (Category) را بر اساس عملکرد علمی آنها به چهار گروه تقسیم میکند:
Q1: مجلات 25 درصد برتر آن حوزه
Q2: مجلات بین 25 تا 50 درصد
Q3: مجلات بین 50 تا 75 درصد
Q4: مجلات 25 درصد انتهایی آن حوزه
بنابراین، Q جایگاه نسبی یک مجله را در مقایسه با سایر مجلات همان حوزه تخصصی نشان میدهد، نه در مقایسه با تمام مجلات جهان.
یکی از اشتباهات رایج میان پژوهشگران تازهکار، یکسان دانستن شاخص Q با Impact Factor (IF) است. اگرچه هر دو شاخص برای ارزیابی مجلات به کار میروند، اما تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد:
پایگاه محاسبهکننده
IF توسط پایگاه Web of Science (ISI) محاسبه میشود.
Q توسط Scimago و بر اساس دادههای Scopus تعیین میگردد.
ماهیت عددی
Impact Factor یک عدد پیوسته است (مثلاً 2.45 یا 12.7)
Q یک مقدار گسسته است و فقط میتواند یکی از چهار حالت Q1 تا Q4 باشد.
دامنه تغییرات
IF ممکن است از کمتر از 0.01 تا بیش از 30 متغیر باشد.
Q تنها بین 1 تا 4 تغییر میکند.
مبنای مقایسه
IF بیشتر بر میانگین استنادها تمرکز دارد.
Q جایگاه نسبی مجله را در میان رقبا نشان میدهد.
به بیان ساده، میتوان گفت Q نسخه طبقهبندیشده و نسبی از شاخصهای استنادی است.
برای هر Category یا حوزه تخصصی (مانند مهندسی برق، پزشکی، علوم اجتماعی، مدیریت و …)، ابتدا تمام مجلات نمایهشده در Scopus فهرست میشوند. سپس بر اساس شاخصهایی مانند SJR، تعداد استنادها و شبکه استنادی، مجلات مرتبسازی میشوند.
پس از رتبهبندی، لیست به چهار بخش مساوی تقسیم میشود:
مجلاتی که در بالاترین 25 درصد قرار دارند. این مجلات معمولاً:
اعتبار علمی بالا دارند
نرخ پذیرش پایینی دارند
داوری سختگیرانهای اعمال میکنند
بیشترین تأثیرگذاری علمی را دارند
مجلات با کیفیت خوب و قابل قبول که در بازه 25 تا 50 درصد قرار دارند. این مجلات نیز برای چاپ مقاله بسیار ارزشمند محسوب میشوند.
مجلات با سطح متوسط رو به پایین که اغلب برای شروع مسیر پژوهشی مناسباند.
مجلاتی که در پایینترین 25 درصد قرار دارند. این مجلات معمولاً:
تأثیرگذاری کمتری دارند
برای اهداف آموزشی یا تمرینی مناسباند
در ارزیابیهای سختگیرانه امتیاز کمتری میگیرند
در بسیاری از نظامهای ارزیابی دانشگاهی، نمره Q مجله محل چاپ مقاله تأثیر مستقیمی بر امتیاز پژوهشی فرد دارد. برای مثال:
در مصاحبه دکتری
در بورسیهها و فرصتهای مطالعاتی
در اپلای برای دانشگاههای خارجی
معمولاً مقالات چاپشده در مجلات Q1 و Q2 بیشترین امتیاز را دارند و گاه شرط اصلی پذیرش یا بورسیه محسوب میشوند.
دانشجویانی که قصد Apply یا Admission از دانشگاههای معتبر خارجی را دارند، باید توجه ویژهای به Q مجلات حین چاپ مقاله داشته باشند. بسیاری از دانشگاهها بهطور غیررسمی یا رسمی اعلام میکنند که:
مقاله در Q1 امتیاز ممتاز دارد
مقاله در Q2 امتیاز خوب دارد
Q3 و Q4 معمولاً امتیاز محدودی دارند
به همین دلیل، انتخاب هوشمندانه مجله برای ارسال مقاله، نقش تعیینکنندهای در آینده تحصیلی و شغلی پژوهشگران ایفا میکند.
برای مشاهده Q هر مجله، باید از وبسایت رسمی Scimago Journal Rank استفاده کرد.
آدرس سایت:
www.scimagojr.com
در بخش جستجو میتوانید:
نام کامل مجله را وارد کنید
یا از ISSN استفاده کنید (روش دقیقتر)
پس از انتخاب مجله، صفحهای باز میشود که شامل اطلاعات زیر است:
Quartile (Q)
حوزههای تخصصی (Categories)
SJR
H-index
تعداد مقالات منتشرشده
روند رشد استنادات
نکته مهم این است که یک مجله ممکن است در چند Category مختلف، Q متفاوتی داشته باشد.
Quartile یا Q نشاندهنده جایگاه یک ژورنال در حیطه تخصصی خودش است، نه در کل مجلات جهان. به همین دلیل:
Q یک شاخص نسبی است
مقایسه Q مجلات از حوزههای متفاوت همیشه منطقی نیست
ارزش Q باید در بستر Category تحلیل شود
با وجود اهمیت بالا، شاخص Q نیز محدودیتهایی دارد:
تغییر سالانه دارد
به سیاستهای استنادی وابسته است
کیفیت مقاله را تضمین نمیکند
نباید تنها معیار تصمیمگیری باشد
پژوهشگران حرفهای همواره Q را در کنار شاخصهای دیگر بررسی میکنند.
نمره Q یا Quartile Score یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی و رتبهبندی مجلات علمی نمایهشده در پایگاه Scopus است که توسط سامانه Scimago ارائه میشود. این شاخص با تقسیم مجلات هر حوزه تخصصی به چهار چارک Q1 تا Q4، تصویری شفاف از جایگاه نسبی هر ژورنال ارائه میدهد.
در دنیای رقابتی علم، آشنایی دقیق با مفهوم Q، نحوه محاسبه و کاربردهای آن، برای هر پژوهشگر، دانشجو و استاد دانشگاه ضروری است. انتخاب هوشمندانه مجله با توجه به Q میتواند مسیر علمی افراد را بهطور چشمگیری متحول کند و نقش کلیدی در موفقیتهای تحصیلی و پژوهشی ایفا نماید.
در مسیر پژوهش و انتشار علمی، انتخاب درست ژورنال و سابمیت هدفمند مقاله، نقشی تعیینکننده در موفقیت علمی پژوهشگران ایفا میکند. بسیاری از رد شدنهای مقالات نه به دلیل ضعف علمی، بلکه به علت انتخاب نادرست مجله، عدم تطابق اسکوپ، یا ناآشنایی با استانداردها و انتظارات ژورنالهای معتبر Q1 و Q2 رخ میدهد. از همینرو بهرهگیری از خدمات تخصصی و مشاوره حرفهای میتواند این مسیر را کوتاهتر، کمریسکتر و پربازدهتر کند.
مؤسسه اشراق با تکیه بر تجربه چندینساله در حوزه خدمات پژوهشی بینالمللی، بهصورت تخصصی اقدام به معرفی ژورنالهای معتبر Q1 و Q2 نمایهشده در Scopus و ISI مینماید. این معرفیها صرفاً فهرستمحور نیست، بلکه بر اساس موضوع مقاله، سطح علمی، هدف پژوهشگر (اپلای، ارتقا، مصاحبه دکتری، دفاع پایاننامه و …)، زمانبندی مورد انتظار و سیاستهای هر ژورنال انجام میشود تا بیشترین شانس پذیرش فراهم گردد.
علاوه بر معرفی ژورنال، مؤسسه اشراق خدمات سابمیت حرفهای مقاله به مجله درخواستی را نیز ارائه میدهد؛ از بررسی اولیه اسکوپ و فرمت مقاله گرفته تا آمادهسازی فایلها، نگارش کاورلتر اصولی، ثبت مقاله در سامانه ژورنال و پیگیری مکاتبات با سردبیر. این فرآیند با شفافیت کامل انجام شده و پژوهشگر در تمامی مراحل در جریان وضعیت مقاله قرار میگیرد.
در نهایت، هدف اشراق تنها ارسال مقاله نیست، بلکه افزایش احتمال پذیرش در ژورنالهای معتبر Q1 و Q2 و همراهی علمی پژوهشگر تا رسیدن به نتیجه مطلوب است. اگر بهدنبال انتخابی آگاهانه، سابمیتی مطمئن و مسیری حرفهای در انتشار بینالمللی مقالات خود هستید، خدمات تخصصی مؤسسه اشراق میتواند پشتوانهای قابل اعتماد برای شما باشد.
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
در حالی که ضریب تاثیر نشاندهنده تعداد استنادها به مقالات یک مجله است، شاخص Q به رتبه نسبی مجله در بین مجلات همحوزه اشاره دارد و مجلات را در چهار دسته کیفی قرار میدهد. ضریب تاثیر عددی پیوسته است و ممکن است از چند صدم تا بالاتر از 30 متغیر باشد، اما شاخص Q از عدد 1 تا 4 تشکیل شده است.
بله، شاخص Q مجلات بهصورت سالانه بهروزرسانی میشود. این رتبهبندی بر اساس دادههای جدید استنادی هر سال محاسبه شده و جایگاه مجلات میتواند بر اساس عملکرد استنادی آنها تغییر کند.
بله، مجلات Q3 و Q4 نیز منابع علمی قابل اعتمادی هستند، اما معمولاً از نظر اعتبار و استناد، کمتر از مجلات Q1 و Q2 قرار دارند.
مجلات Q1 جزء 25 درصد برتر در حوزه خود هستند و کیفیت بالاتری دارند، در حالی که مجلات Q4 در 25 درصد انتهایی قرار دارند و از نظر تأثیرگذاری و تعداد استنادها در سطح پایینتری قرار میگیرند.
برای یافتن شاخص Q، میتوان به پایگاه Scimago (www.scimagojr.com) مراجعه کرد و با جستجوی نام مجله یا کد ISSN، اطلاعات مربوط به رتبهبندی Quartile و سایر شاخصها را مشاهده کرد.
اینستاگرام
تلگرام