موسسه انتشاراتی اشراق: بیان مسئله، تعریف مختصر از موضوع مورد بحث تحقیق و بیان وسعت ،شدت و بار مسئله تحقیق (می بایستی مستند باشد)، ذکر نیازهای مرتبط با مسئله و ابعاد مسئله آمیز آن، عوامل اقتصادی- اجتماعی و ... می باشد که مهم ترین بخش پروپوزال است.
بیان مسئله ظریفترین، حساسترین و شاید بتوان گفت دشوارترین بخش فرایند پژوهش است. پژوهشگرانی که بر مسئله پژوهش اشراف کافی داشته و بتوانند آن را بهدرستی تحلیل کنند، بیتردید در انجام پژوهشهای کیفی از توفیق بیشتری برخوردار خواهند بود. عدم دقت در روشنسازی کامل مسئله پژوهش، این احتمال را ایجاد میکند که تلاشهای پژوهشگر در مسیری انحرافی قرار گیرد؛ برای مثال، بهجای بررسی «علتها» به شناسایی صرف «عوامل» بپردازد، بیآنکه به تفاوت ظریف و مهم میان این دو توجه شود، یا بهجای مطالعه «انگیزش»، «علاقهمندی» را که مفهومی متفاوت است، مورد بررسی قرار دهد.
بیان مسئله خود متشکل از چند بخش اساسی است که از عناصر مهم پایاننامه یا رساله محسوب میشود، از جمله:
مقدمه
تعریف مسئله
تعاریف مفهومی و عملیاتی اجزای مسئله
پرسشهای اساسی پژوهش
بیان مسئله با مقدمهای آغاز میشود. این مقدمه نباید آنچنان کلی و دور از مسئله انتخاب شود که بتوان آن را در ابتدای هر متن علمی دیگری نیز به کار برد. مقدمه در واقع فتح بابی برای ورود به مسئله اصلی و نوعی توجیه و استدلال در جهت پرداختن به موضوع مورد بررسی است.
طول مقدمه نباید بهگونهای باشد که بر بخش اصلی، یعنی تعریف مسئله، غلبه کند؛ به بیان دیگر، مقدمه نباید «زائد بر متن» باشد. حجم مقدمه باید متناسب با حجم کل بیان مسئله تنظیم شود.
برای اطمینان از ارتباط مستقیم مقدمه با متن اصلی، مناسبترین شیوه آن است که ابتدا مسئله اصلی در قالب تعریف مسئله مشخص و تبیین شود و سپس مقدمه بر اساس آن تدوین گردد.
در این بخش، مسئله اصلی پژوهش که قرار است مورد بررسی قرار گیرد، بهطور شفاف تبیین میشود. اهمیت مسئله و دلایل پرداختن به آن بهعنوان موضوعی ضروری از جمله نکاتی است که باید در این قسمت مورد توجه قرار گیرد. همچنین در همین مرحله پژوهشگر تأکید میکند که نتایج احتمالی تحقیق میتواند بر روندهای موجود، سیاستگذاریها و برنامهریزیهای مرتبط اثرگذار باشد.
نکته قابل توجه آن است که در تعریف مسئله نباید ادعایی مطرح شود که در عنوان پژوهش لحاظ نشده باشد. همخوانی محتوایی میان تعریف مسئله، عنوان تحقیق و سایر بخشهای طرح پیشنهادی باید همواره حفظ شود.
محقق زمانی اقدام به طراحی یک مطالعه پژوهشی میکند که با مسئلهای درخور بررسی مواجه شود. در این مرحله، پژوهشگر آماده است مسئله را آنگونه که شناسایی کرده است، تعریف کرده و اهداف تحقیق را بیان کند.
در بیان مسئله و تعریف آن، توجه به نکات زیر ضروری است:
الف) صورت مسئله باید به شکل پرسش مطرح شود.
ب) مسئله باید روشن، دقیق و عاری از ابهام باشد.
ج) از بهکارگیری اصطلاحات و واژگان ارزشی پرهیز شود.
د) مسئله باید مشخص، محدود و در حد کنترلپذیر مطرح شود.
هـ) پرسشهای ویژه تحقیق بهروشنی تدوین شوند.
پژوهشگر بهجای آنکه بنویسد:
«مسئله پژوهش، استفاده از اینترنت و فعالیتهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی است»،
یا بنویسد:
«در این پژوهش رابطه استفاده از اینترنت با فعالیتهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی بررسی میشود»،
بهتر است مسئله بهصورت مشخص و حتیالمقدور به شکل پرسشی مطرح شود؛ برای مثال:
آیا بین فعالیتهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی واحد مشهد و چگونگی استفاده آنان از اینترنت رابطهای وجود دارد؟
یا:
این پژوهش در نظر دارد به بررسی فعالیتهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی واحد مشهد و چگونگی استفاده آنان از اینترنت بپردازد.
بهمنظور ایجاد درک مشترک از مفاهیم و اصطلاحات بهکاررفته در پژوهش، محقق موظف است برخی واژهها و مفاهیم کلیدی را تعریف کند.
تعریف مفهومی تعریفی است که مورد توافق عمومی بوده و مستقل از بافت کاربرد، دارای دامنه معنایی مشخص و ثابت است.
تعریف عملیاتی ناظر بر معنای خاصی است که پژوهشگر برای اهداف تحقیق خود برمیگزیند تا بتواند بر اساس آن، جریان پژوهش را بهصورت دقیق دنبال کند. این تعریف، حدود انتظار مخاطب از مفاهیم بهکاررفته را مشخص کرده و چارچوب عمل پژوهشگر را نیز روشن میسازد. ازاینرو، پژوهشگر باید اصطلاحات مبهم بهکاررفته در عنوان، تعریف مسئله، اهداف و سایر بخشهای پژوهش را در ابتدای کار تعریف کند.
پس از تعیین و بیان مسئله پژوهش، گام بعدی تدوین پرسشهای پژوهش است؛ به این معنا که مسئله اصلی به چند پرسش جزئیتر تقسیم میشود که پاسخ به آنها از طریق پژوهش امکانپذیر است.
مجموع پرسشهای پژوهش در واقع بازتابدهنده کل مسئله پژوهش است؛ بهگونهای که ترکیب مفهومی آنها معادل مسئله اصلی خواهد بود. معمولاً برای بیشتر پژوهشها، 2 تا 6 پرسش کافی است، هرچند این تعداد بسته به ماهیت مسئله میتواند متغیر باشد. افزایش بیش از حد تعداد پرسشها نشاندهنده گستردگی یا ابهام مسئله است و نیاز به بازنگری دارد.
پرسشها باید از نظر میزان پوشش مسئله اصلی، همسنگ باشند.
هیچ پرسشی نباید بخش عمدهای از مسئله را دربرگیرد و پرسش دیگر سهم اندکی داشته باشد.
برآیند پرسشها باید کل مسئله اصلی را پوشش دهد؛ نه دچار خلأ باشد و نه از آن فراتر رود.
الف) پرسشهای توصیفی:
معمولاً با واژههایی مانند «چیست»، «چه میباشد» و «چگونه است» مطرح میشوند.
مثال: گسترش تاریخی صنعت در ایران چگونه بوده است؟
ب) پرسشهای رابطهای:
به بررسی رابطه میان دو یا چند متغیر میپردازند.
مثال: چه رابطهای بین رضایت شغلی و رشد سازمان وجود دارد؟
ج) پرسشهای تفاوتی:
ناظر بر تفاوت سطوح متغیرها هستند.
مثال: آیا بین فارغالتحصیلان رشته حسابداری و مدیریت در انتخاب شغل تفاوت وجود دارد؟
د) پرسشهای علت و معلولی:
به بررسی روابط علّی میان متغیرها میپردازند.
مثال: چه عواملی موجب افزایش رضایت شغلی کارکنان یک سازمان میشود؟
برای نگارش صحیح بیان مسئله، پژوهشگر باید مراحل زیر را طی کند:
نگارش صورت مسئله به شکل پرسشی
تدوین یک مقدمه کلی و مرتبط
تشریح ابعاد، ویژگیها و حدود مسئله
بیان ادبیات و پیشینه پژوهش
فهرست متغیرها و معرفهای مورد مطالعه
تدوین پرسشهای ویژه تحقیق
اشاره به اهداف، نتایج و دستاوردهای مورد انتظار پژوهش
آیا صورت مسئله به شکل پرسش بیان شده است؟
آیا مقدمه، اهمیت و ضرورت تحقیق را تبیین کرده است؟
آیا ابعاد و حدود مسئله مشخص شدهاند؟
آیا ادبیات و پیشینه پژوهش ذکر شده است؟
آیا متغیرها و معرفها بهروشنی معرفی شدهاند؟
آیا پرسشهای ویژه تحقیق تدوین شدهاند؟
آیا به اهداف و دستاوردهای پژوهش اشاره شده است؟
آیا بیان مسئله از وضوح و انسجام برخوردار است؟
آیا مفاهیم و اصطلاحات بهدرستی تعریف شدهاند؟
آیا از واژگان مبهم، ارزشی و داوریهای ایدئولوژیک پرهیز شده است؟
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
از نظر ماهیت تفاوتی ندارند، اما بیان مسئله در پروپوزال خلاصهتر و متمرکز بر امکانپذیری پژوهش است، در حالی که در پایاننامه با شرح دقیقتر، پیشینه گستردهتر و تبیین روشنتری از ابعاد مسئله ارائه میشود.
بهتر است صورت اصلی مسئله یا هسته آن به شکل پرسش مطرح شود، اما کل متن بیان مسئله میتواند بهصورت توصیفی و تحلیلی نگارش شود. پرسشی بودن به شفافیت و جهتدهی پژوهش کمک میکند.
بیان مسئله به تشریح مشکل یا خلأ علمی میپردازد، در حالی که اهمیت و ضرورت تحقیق توضیح میدهد چرا بررسی این مسئله لازم و ارزشمند است. اهمیت معمولاً در دل بیان مسئله میآید، اما با آن یکی نیست.