یکی از سختترین مراحل نگارش مقاله رفرنس نویسی و سبکهای آن میباشد. چندین نوع سبک رفرنس نویسی وجود دارد که در این مطلب به بررسی هر یک خواهیم پرداخت.
رفرنسدهی یا ارجاعدهی یکی از مهمترین و در عین حال چالشبرانگیزترین مراحل نگارش مقاله علمی، پایاننامه، رساله دکتری و حتی پروژههای دانشجویی است. بسیاری از پژوهشگران، بهویژه در مراحل اولیه تحصیل یا ورود به فضای پژوهش حرفهای، اهمیت واقعی رفرنسدهی استاندارد را دستکم میگیرند؛ در حالی که کوچکترین خطا در شیوه استناد میتواند منجر به رد مقاله، کاهش اعتبار علمی، یا حتی اتهام سرقت ادبی (Plagiarism) شود.
در فضای علمی امروز، رفرنسدهی صرفاً یک الزام شکلی نیست، بلکه نشانهای از اخلاق پژوهشی، امانتداری علمی و تسلط نویسنده بر ادبیات موضوع به شمار میرود. یک مقاله خوب، بدون رفرنسدهی صحیح، از دید مجلات معتبر بینالمللی ناقص تلقی میشود؛ حتی اگر محتوای علمی آن بسیار قوی باشد.
رفرنسدهی به فرآیند ذکر منابعی گفته میشود که نویسنده در نگارش متن خود از آنها استفاده کرده است. این منابع میتوانند شامل موارد زیر باشند:
کتابها
مقالات علمی و پژوهشی
پایاننامهها
گزارشهای علمی
منابع الکترونیکی و وبسایتها
پایگاههای داده
نرمافزارها و دادههای آماری
تصاویر، ویدئوها و فایلهای چندرسانهای

ارجاعدهی معمولاً به دو شکل انجام میشود:
ارجاع درونمتنی (In-text citation)
فهرست منابع (Reference list / Bibliography)
هدف اصلی از این کار، این است که خواننده بتواند بهراحتی منبع اصلی اطلاعات را پیدا کند و صحت ادعاهای علمی نویسنده را بررسی نماید.
یکی از مهمترین دلایل تأکید مجلات و دانشگاهها بر رفرنسدهی صحیح، جلوگیری از سرقت ادبی است. سرقت ادبی زمانی رخ میدهد که:
متن یا ایدهای از منبعی دیگر بدون ذکر منبع استفاده شود
ترجمه یک متن خارجی بدون ارجاع انجام گیرد
پارافریز مقاله انجام شود اما منبع ذکر نشود
دادهها، جداول یا تصاویر بدون استناد به منبع اصلی ارائه شوند
رفرنسدهی استاندارد، سادهترین و مطمئنترین راه برای حفظ اعتبار علمی نویسنده و عبور ایمن از نرمافزارهای تشخیص سرقت ادبی مانند:
Turnitin
iThenticate
PlagScan
است.

صرفنظر از اینکه از کدام سبک رفرنسدهی استفاده میکنید (APA، MLA، Chicago و…)، چند اصل اساسی در همه آنها مشترک است:
مهم نیست از چه سبکی استفاده میکنید؛ مهم این است که یک سبک واحد را از ابتدا تا انتهای متن رعایت نمایید. ترکیب چند سبک مختلف، از نگاه داوران علمی یک خطای جدی محسوب میشود.
اطلاعات هر منبع باید بهگونهای ارائه شود که خواننده بتواند بدون ابهام، منبع مورد نظر را پیدا کند؛ شامل:
نام نویسنده یا نویسندگان
سال انتشار
عنوان اثر
نام ژورنال یا ناشر
شماره جلد، شماره صفحه
لینک دسترسی (در منابع آنلاین)
نقل قول مستقیم: عین عبارت منبع اصلی، معمولاً داخل گیومه
نقل قول غیرمستقیم: بازنویسی ایده با زبان نویسنده مقاله
در هر دو حالت، ذکر منبع الزامی است.
بسیاری از مجلات علمی، شیوهنامه اختصاصی خود را دارند. عدم تطابق رفرنسدهی با فرمت موردنظر مجله، یکی از دلایل رایج رد اولیه مقاله (Desk Reject) است.
APA (American Psychological Association) یکی از پرکاربردترین و معتبرترین سبکهای رفرنسدهی در جهان است. این شیوه عمدتاً در رشتههای زیر استفاده میشود:
روانشناسی
علوم تربیتی
علوم اجتماعی
مدیریت
علوم رفتاری
ارجاع درونمتنی به صورت (نام خانوادگی نویسنده، سال انتشار)
استفاده از فهرست منابع در انتهای مقاله
تأکید بر سال انتشار اثر
ساختار منظم و استاندارد
نقل قول غیرمستقیم:
(Smith, 2020)
نقل قول مستقیم:
(Smith, 2020, p. 25)
Smith, J. (2020). Educational psychology in practice. Journal of Educational Studies, 15(3), 45–60.
AMA (American Medical Association) بیشتر در علوم پزشکی و زیستی کاربرد دارد. این سبک در مجلات پزشکی، داروسازی و پرستاری بسیار رایج است.
استفاده از اعداد بهعنوان ارجاع در متن
منابع به ترتیب ظهور در متن شمارهگذاری میشوند
فهرست منابع نیز به صورت عددی مرتب میشود
مطالعات نشان میدهد که این روش مؤثر است.¹
Smith J. Clinical research methods. J Med Res. 2019;12(4):233-240.
شیوه شیکاگو یکی از قدیمیترین و معتبرترین سبکهای استناد است و بیش از یک قرن قدمت دارد. این سبک عمدتاً در رشتههای زیر استفاده میشود:
ادبیات
تاریخ
فلسفه
هنر
Notes and Bibliography (پاورقی و کتابنامه)
Author-Date (نویسنده – سال)
امکان استفاده از ارجاع درونمتنی یا برونمتنی
انعطافپذیری بالا
جزئیات کامل منابع
IEEE یکی از رایجترین سبکها در حوزههای:
مهندسی
علوم کامپیوتر
فناوری اطلاعات
الکترونیک
استفاده از اعداد داخل کروشه [1]
فهرست منابع به ترتیب عددی
تمرکز بر اختصار و دقت
As shown in [3], this algorithm improves performance.
ISO 690 یک استاندارد بینالمللی برای ارجاعدهی منابع است که انعطافپذیری بالایی دارد.
مناسب برای منابع چاپی و الکترونیکی
استفاده گسترده در فایلهای XML و XSL
عدم الزام سختگیرانه به نقطهگذاری خاص
آخرین نسخه: 2010
کتاب
مقاله
نرمافزار
پایگاه داده
موسیقی
تصاویر متحرک
فایلهای صوتی
سبک هاروارد یکی از محبوبترین شیوهها در میان دانشجویان است و شباهتهایی با APA دارد.
1. ارجاع در متن
(نام نویسنده، سال)
2. فهرست منابع
شامل اطلاعات کامل منبع
نویسنده، حرف اول نام. سال. عنوان مقاله. عنوان ژورنال، شماره جلد، شماره صفحه.
مثال انگلیسی
Nicolle, L., 1990. Data protection: laying down the law. Management Computing, 13(12), pp.48–52.
مثال فارسی
عماد خراسانی، نسرین دخت. 1368. «نقش کتابخانه در خدمت به توسعه کشاورزی ایران». زیتون، 19، صص 18–49.

برای مقالات قابل دسترس از پایگاههای داده، اطلاعات زیر ضروری است:
نام نویسنده
سال انتشار
عنوان مقاله
نام ژورنال
مشخصات جلد و شماره
عبارت Available from
تاریخ دسترسی (Accessed)
Baldwin, C.M., et al., 2004. Complementary and Alternative Medicine: a Concept Map. BMC Complementary and Alternative Medicine [online], 2(4). Available from: http://www.biomedcentral.com/... [Accessed 5 May 2004].
امروزه استفاده از نرمافزارهای مدیریت رفرنس، کار پژوهشگران را بسیار سادهتر کرده است. مهمترین آنها عبارتاند از:
Mendeley
Zotero
RefWorks
این ابزارها امکان:
ذخیره منابع
تغییر خودکار سبک رفرنسدهی
درج ارجاع در Word
کاهش خطای انسانی
را فراهم میکنند.
رفرنسدهی صحیح، ستون فقرات هر اثر علمی معتبر است. تسلط بر شیوههای مختلف ارجاعدهی نهتنها از سرقت ادبی جلوگیری میکند، بلکه باعث افزایش شانس پذیرش مقاله در مجلات معتبر، ارتقای جایگاه علمی نویسنده و افزایش اعتبار پژوهش میشود. انتخاب آگاهانه سبک رفرنسدهی، رعایت یکنواختی و توجه به دستورالعمل مجله، سه اصل طلایی در این مسیر هستند.
در مسیر چاپ مقاله علمی، تنظیم دقیق و استاندارد رفرنسها یکی از حساسترین مراحل است؛ مرحلهای که کوچکترین خطا در آن میتواند منجر به اصلاحات متعدد، تأخیر در داوری یا حتی رد مقاله شود. از آنجا که هر مجله علمی شیوهنامه خاص خود را دارد و سبکهای رفرنسدهی مانند APA، IEEE، Chicago، AMA، Harvard و ISO 690 جزئیات و ظرافتهای متفاوتی دارند، انجام این کار بهصورت تخصصی اهمیت بالایی پیدا میکند.

مؤسسه اشراق با تکیه بر تجربه علمی، آشنایی کامل با الزامات مجلات داخلی و بینالمللی، و بهرهگیری از کارشناسان مسلط به شیوهنامههای روز، خدمات تنظیم، اصلاح و یکسانسازی رفرنسها دقیقاً مطابق سبک درخواستی مجله را ارائه میدهد. این خدمات شامل:
تطبیق کامل ارجاعهای درونمتنی با فهرست منابع
اصلاح ساختار منابع فارسی و انگلیسی
استانداردسازی منابع چاپی و الکترونیکی
کاهش ریسک سرقت ادبی ناشی از ارجاعدهی نادرست
آمادهسازی نهایی مقاله برای ارسال به ژورنال هدف
میباشد.
در نهایت، سپردن تنظیم رفرنسها به مؤسسهای تخصصی مانند اشراق، نهتنها باعث صرفهجویی در زمان و انرژی پژوهشگر میشود، بلکه با افزایش دقت و انطباق مقاله با استانداردهای مجله، شانس پذیرش و چاپ مقاله را بهطور چشمگیری افزایش میدهد. این انتخاب، گامی هوشمندانه در مسیر پژوهش حرفهای و انتشار موفق آثار علمی است.
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
انواع مختلفی از منابع مانند کتاب ها، مقالات مجلات، وبسایت ها، پایان نامه ها و ... باید از این روش استفاده کنند.
برای منابع الکترونیکی مانند وبسایت ها، اطلاعاتی مانند نام نویسنده، سال، عنوان، URL و تاریخ دسترسی باید ذکر شود.
بله، فرمت رفرنس دهی به روش APA دارای فرمت ثابتی است.
بله، برای مثال: مقاله: نام خانوادگی، نام. (سال). عنوان مقاله. نام مجله, شماره جلد(شماره), شماره صفحات. کتاب: نام خانوادگی، نام. (سال). عنوان کتاب. ناشر.
نرم افزارهایی مانند Mendeley، EndNote و RefWorks امکان ساخت و مدیریت ارجاعات APA را فراهم می کنند.