موسسه انتشاراتی اشراق: ایمپکت فاکتور (Impact Factor) یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی مجلات علمی است که میانگین استناد به مقالات یک مجله را نشان میدهد. در این مقاله با نحوه محاسبه ایمپکت فاکتور، تفاوت آن با CiteScore، SJR و SNIP، عوامل مؤثر بر آن و روش بررسی اعتبار واقعی مجلات برای انتخاب آگاهانه ژورنال آشنا میشوید.
یکی از نخستین معیارهایی که بسیاری از پژوهشگران هنگام انتخاب یک مجله علمی بررسی میکنند، ایمپکت فاکتور (Impact Factor) است. هنگام جستجوی نام یک ژورنال، معمولاً عددی با عنوان Impact Factor یا Journal Impact Factor (JIF) مشاهده میشود؛ عددی که اغلب بهعنوان نشانهای از اعتبار علمی مجله شناخته میشود.
اما آیا هرچه ایمپکت فاکتور یک مجله بیشتر باشد، آن مجله الزاماً انتخاب بهتری است؟ آیا همه مجلات نمایهشده در ISI دارای ایمپکت فاکتور هستند؟ این شاخص دقیقاً چگونه محاسبه میشود و هنگام انتخاب ژورنال چه کاربردی دارد؟
واقعیت این است که بسیاری از نویسندگان تنها به بزرگ بودن عدد ایمپکت فاکتور توجه میکنند، در حالی که این شاخص بدون شناخت درست ممکن است باعث انتخاب نامناسب مجله شود. یک مجله با ایمپکت فاکتور بالا ممکن است با موضوع مقاله شما همخوانی نداشته باشد یا شانس پذیرش مقاله در آن بسیار پایین باشد.
در این مقاله با مفهوم ایمپکت فاکتور، نحوه محاسبه آن، تفاوت آن با سایر شاخصهای ارزیابی مجلات و روش استفاده صحیح از آن برای انتخاب ژورنال مناسب آشنا خواهید شد.
برخلاف تصور بسیاری از افراد، ایمپکت فاکتور کیفیت مقاله را اندازهگیری نمیکند.
در واقع این شاخص تنها به یک سؤال پاسخ میدهد:
«به طور متوسط، مقالات منتشرشده در این مجله چند بار توسط سایر مقالات علمی مورد استناد قرار گرفتهاند؟»
به همین دلیل ممکن است:
یک مقاله بسیار ارزشمند در مجلهای با ایمپکت فاکتور پایین منتشر شود.
یا مقالهای معمولی در مجلهای با ایمپکت فاکتور بالا چاپ شود.
بنابراین، ایمپکت فاکتور را باید بهعنوان شاخص اعتبار مجله در نظر گرفت، نه معیار ارزش علمی تکتک مقالات.
محبوبیت این شاخص به این دلیل است که تا حدی نشان میدهد مقالات یک مجله چه میزان در جامعه علمی دیده شدهاند.
مجلاتی که ایمپکت فاکتور بالاتری دارند، معمولاً:
مقالات بیشتری با استناد بالا منتشر میکنند.
مخاطبان علمی گستردهتری دارند.
رقابت بیشتری برای پذیرش مقاله دارند.
معمولاً فرآیند داوری سختگیرانهتری دارند.
به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران تلاش میکنند مقالات خود را در مجلات دارای ایمپکت فاکتور مناسب منتشر کنند.
با این حال، تناسب موضوع مقاله با حوزه فعالیت مجله، کیفیت داوری، اعتبار ناشر و احتمال پذیرش باید در کنار این شاخص بررسی شود.
وقتی عددی مانند Impact Factor = 5.4 را در کنار نام یک مجله مشاهده میکنید، این عدد حاصل یک فرمول مشخص و استاندارد است که هر سال توسط Clarivate محاسبه و در پایگاه Journal Citation Reports (JCR) منتشر میشود.
برخلاف تصور بسیاری از پژوهشگران، این عدد به کیفیت یک مقاله خاص اشاره نمیکند؛ بلکه میانگین تعداد استنادهایی را نشان میدهد که مقالات یک مجله در بازه زمانی مشخص دریافت کردهاند.
به همین دلیل، درک نحوه محاسبه ایمپکت فاکتور کمک میکند این شاخص را واقعبینانهتر تفسیر کنید و هنگام انتخاب مجله تصمیم دقیقتری بگیرید.
ایمپکت فاکتور هر سال بر اساس تعداد استنادهایی که مقالات دو سال گذشته یک مجله دریافت کردهاند، محاسبه میشود.
به بیان ساده:
ایمپکت فاکتور = تعداد استنادهای سال جاری به مقالات دو سال قبل ÷ تعداد مقالات منتشرشده در همان دو سال
به عبارت دیگر، اگر در سال 2025 ایمپکت فاکتور یک مجله محاسبه شود، تنها مقالات منتشرشده در سالهای 2023 و 2024 در محاسبه آن نقش دارند.
فرض کنید یک مجله:
در سال 2023 تعداد 80 مقاله منتشر کرده است.
در سال 2024 تعداد 120 مقاله منتشر کرده است.
بنابراین مجموع مقالات قابل محاسبه برابر است با:
200 مقاله
اکنون فرض کنید تمام این مقالات در سال 2025 مجموعاً 1000 بار توسط سایر مقالات علمی مورد استناد قرار گرفتهاند.
در این صورت:
Impact Factor = 1000 ÷ 200 = 5
یعنی به طور میانگین، هر مقاله منتشرشده در آن مجله 5 بار مورد استناد قرار گرفته است.
دلیل این موضوع آن است که در بسیاری از رشتههای علمی، بیشترین میزان استناد به مقالات در دو سال نخست پس از انتشار اتفاق میافتد. بنابراین این بازه زمانی، تصویر نسبتاً مناسبی از میزان تأثیرگذاری مجله ارائه میدهد.
البته این موضوع برای همه رشتهها یکسان نیست. برای مثال، در علوم انسانی و برخی شاخههای مهندسی، مقالات معمولاً با فاصله زمانی بیشتری مورد استناد قرار میگیرند؛ به همین دلیل، ایمپکت فاکتور همیشه بهترین شاخص برای مقایسه مجلات در رشتههای مختلف نیست.
بله. ایمپکت فاکتور یک عدد ثابت نیست و هر سال بر اساس میزان استنادهای جدید دوباره محاسبه میشود.
ممکن است یک مجله:
در یک سال ایمپکت فاکتور 3٫8 داشته باشد،
سال بعد به 5٫1 برسد،
یا حتی کاهش پیدا کند.
این تغییرات معمولاً به عواملی مانند تعداد استنادها، نوع مقالات منتشرشده، افزایش مقالات مروری، تغییر سیاستهای انتشار یا رشد حوزه علمی مجله بستگی دارد.
ایمپکت فاکتور یک عدد ثابت نیست و هر سال بر اساس میزان استنادهایی که مقالات یک مجله دریافت میکنند، تغییر میکند. گاهی یک مجله طی چند سال رشد چشمگیری در ایمپکت فاکتور خود تجربه میکند و گاهی نیز این شاخص کاهش مییابد. اما چه عواملی باعث این تغییرات میشوند؟
در ادامه مهمترین عواملی را بررسی میکنیم که میتوانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر ایمپکت فاکتور یک مجله تأثیر بگذارند.
مهمترین عامل افزایش ایمپکت فاکتور، انتشار مقالاتی است که مورد توجه جامعه علمی قرار بگیرند. هرچه پژوهشها نوآورانهتر، کاربردیتر و از نظر علمی معتبرتر باشند، احتمال استناد سایر پژوهشگران به آنها نیز بیشتر خواهد شد.
مجلاتی که فرآیند داوری دقیقتری دارند، معمولاً مقالات باکیفیتتری منتشر میکنند و در نتیجه در بلندمدت ایمپکت فاکتور بالاتری به دست میآورند.
یکی از نکات جالب درباره ایمپکت فاکتور این است که مقالات مروری معمولاً چندین برابر مقالات پژوهشی استناد دریافت میکنند.
دلیل آن ساده است؛ مقالات مروری نتایج تعداد زیادی از پژوهشها را در یک مقاله جمعبندی میکنند و به همین علت پژوهشگران هنگام نگارش مقاله خود، بیشتر به آنها ارجاع میدهند.
به همین دلیل بسیاری از مجلات معتبر، در هر شماره تعدادی مقاله مروری نیز منتشر میکنند تا میزان استنادهای مجله افزایش یابد.
همه رشتههای علمی از نظر تعداد پژوهشگران یکسان نیستند.
برای مثال، حوزههایی مانند:
پزشکی
علوم زیستی
هوش مصنوعی
علوم داده
جامعه پژوهشی بسیار گستردهای دارند و روزانه هزاران مقاله جدید در آنها منتشر میشود. طبیعی است که تعداد استنادها نیز در این رشتهها بیشتر باشد.
در مقابل، رشتههایی با جامعه علمی کوچکتر، حتی اگر مجلات بسیار معتبری داشته باشند، معمولاً ایمپکت فاکتور پایینتری خواهند داشت.
به همین دلیل نباید ایمپکت فاکتور رشتههای مختلف را با یکدیگر مقایسه کرد.
حجم انتشار نیز میتواند بر ایمپکت فاکتور اثر بگذارد.
اگر یک مجله تعداد بسیار زیادی مقاله منتشر کند، اما بخش قابل توجهی از آنها استناد کمی دریافت کنند، میانگین استناد کاهش پیدا میکند و در نتیجه ایمپکت فاکتور نیز افت خواهد کرد.
به همین دلیل بسیاری از مجلات معتبر به جای افزایش تعداد مقالات، بر انتخاب مقالات باکیفیتتر تمرکز میکنند.
سیاستهای هیئت تحریریه نیز در رشد ایمپکت فاکتور نقش مهمی دارند.
برای مثال، برخی مجلات:
موضوعات پرطرفدار علمی را در اولویت قرار میدهند.
شمارههای ویژه (Special Issue) منتشر میکنند.
پژوهشگران شناختهشده را برای نگارش مقاله مروری دعوت میکنند.
از داوران متخصص برای انتخاب مقالات باکیفیت استفاده میکنند.
این سیاستها معمولاً باعث افزایش میزان استناد و در نتیجه رشد ایمپکت فاکتور میشوند.
گاهی نویسندگان یا حتی خود مجله، مقالات منتشرشده در همان مجله را در مقالات جدید مورد استناد قرار میدهند.
مقدار منطقی خوداستنادی در همه مجلات طبیعی است؛ اما اگر این میزان بیش از حد افزایش پیدا کند، ممکن است اعتبار مجله زیر سؤال برود.
به همین دلیل، Clarivate هنگام محاسبه ایمپکت فاکتور، رفتار استنادی مجلات را نیز بررسی میکند و در صورت مشاهده الگوهای غیرطبیعی، ممکن است اقدامات اصلاحی انجام دهد.
مجلاتی که فرآیند داوری و انتشار منظمی دارند، معمولاً مقالات را سریعتر در اختیار پژوهشگران قرار میدهند.
هرچه مقاله زودتر منتشر شود، فرصت بیشتری برای دیده شدن و دریافت استناد خواهد داشت. به همین دلیل، مدیریت صحیح فرآیند انتشار نیز میتواند در افزایش ایمپکت فاکتور نقش داشته باشد.
افزایش یا کاهش ایمپکت فاکتور همیشه به معنای بهتر یا ضعیفتر شدن یک مجله نیست. گاهی تغییرات این شاخص ناشی از ویژگیهای رشته، تغییر تعداد مقالات منتشرشده یا نوسانات طبیعی در میزان استنادهاست.
به همین دلیل، هنگام ارزیابی یک مجله بهتر است علاوه بر ایمپکت فاکتور، شاخصهایی مانند CiteScore، SJR، SNIP، اعتبار ناشر، کیفیت هیئت تحریریه و تناسب موضوعی مجله نیز بررسی شوند.
بسیاری از پژوهشگران هنگام جستجوی یک مجله، علاوه بر Impact Factor با شاخصهایی مانند CiteScore، SJR و SNIP نیز مواجه میشوند. گاهی این شاخصها اعداد متفاوتی را برای یک مجله نشان میدهند و همین موضوع باعث سردرگمی نویسندگان میشود.
واقعیت این است که هر یک از این شاخصها توسط پایگاههای اطلاعاتی مختلف محاسبه میشوند و هدف متفاوتی دارند. بنابراین، مقایسه مستقیم آنها با یکدیگر صحیح نیست.
ایمپکت فاکتور توسط شرکت Clarivate و در پایگاه Journal Citation Reports (JCR) منتشر میشود و تنها برای مجلات نمایهشده در Web of Science Core Collection محاسبه میشود.
ویژگیهای اصلی آن عبارتاند از:
بر اساس استنادهای دو سال اخیر محاسبه میشود.
یکی از شناختهشدهترین شاخصهای ارزیابی مجلات است.
بیشتر در دانشگاهها و مراکز پژوهشی برای ارزیابی اعتبار مجلات مورد استفاده قرار میگیرد.
CiteScore توسط پایگاه Scopus و انتشارات Elsevier ارائه میشود.
برخلاف ایمپکت فاکتور، این شاخص:
استنادهای چهار سال اخیر را در نظر میگیرد.
تعداد بیشتری از انواع مدارک منتشرشده را در محاسبات خود لحاظ میکند.
برای طیف وسیعتری از مجلات محاسبه میشود.
به همین دلیل ممکن است یک مجله CiteScore بالایی داشته باشد اما ایمپکت فاکتور آن نسبتاً پایین باشد یا بالعکس.
شاخص SJR فقط تعداد استنادها را بررسی نمیکند، بلکه اعتبار مجلاتی که استناد را انجام دادهاند نیز در محاسبات آن نقش دارد.
به عبارت دیگر:
استنادی که از یک مجله بسیار معتبر دریافت میشود، ارزش بیشتری نسبت به استناد از یک مجله کماعتبار دارد.
به همین دلیل، SJR بیشتر کیفیت شبکه استنادها را اندازهگیری میکند، نه فقط تعداد آنها.
شاخص SNIP با هدف مقایسه منصفانه مجلات رشتههای مختلف طراحی شده است.
در برخی رشتهها، مانند پزشکی، تعداد استنادها به طور طبیعی زیاد است؛ اما در رشتههایی مانند علوم انسانی یا برخی شاخههای مهندسی، تعداد استنادها کمتر است.
SNIP این تفاوت را در نظر میگیرد و امکان مقایسه دقیقتر مجلات در حوزههای مختلف را فراهم میکند.
شاخص | پایگاه محاسبه | بازه زمانی | مهمترین ویژگی |
|---|---|---|---|
Impact Factor | Web of Science (Clarivate) | 2 سال | پرکاربردترین شاخص اعتبار مجلات |
CiteScore | Scopus | 4 سال | پوشش گستردهتر مجلات و اسناد |
SJR | SCImago (Scopus) | 3 سال | توجه به اعتبار مجلات استناددهنده |
SNIP | Scopus | 3 سال | مقایسه منصفانه بین رشتههای مختلف |
هیچیک از این شاخصها بهتنهایی نمیتوانند کیفیت یک مجله را مشخص کنند. هر کدام تنها بخشی از عملکرد علمی مجله را نشان میدهند.اگر قصد دارید مقاله خود را در یک مجله معتبر منتشر کنید، بهتر است این شاخصها را در کنار معیارهای دیگری مانند موارد زیر بررسی کنید:
تناسب موضوع مقاله با حوزه فعالیت مجله
نمایهسازی در پایگاههای معتبر
کیفیت هیئت تحریریه
مدت زمان داوری و انتشار
اعتبار ناشر
نرخ پذیرش مقاله
به بیان دیگر، ایمپکت فاکتور باید یکی از معیارهای انتخاب مجله باشد، نه تنها معیار تصمیمگیری.
یکی از اشتباهات رایج پژوهشگران، اعتماد به اطلاعاتی است که در وبسایت مجلات یا سایتهای واسطه منتشر میشود. گاهی مجلهای عددی را به عنوان Impact Factor معرفی میکند، در حالی که این عدد ارتباطی با ایمپکت فاکتور رسمی کلاریویت ندارد.
به همین دلیل، قبل از ارسال مقاله بهتر است اعتبار این شاخص را از منابع رسمی بررسی کنید.
مرجع رسمی انتشار ایمپکت فاکتور، Journal Citation Reports (JCR) متعلق به شرکت Clarivate است.
اگر یک مجله واقعاً دارای ایمپکت فاکتور باشد، نام آن در پایگاه JCR ثبت شده و مقدار رسمی Impact Factor نیز برای آن نمایش داده میشود.
در مقابل، اگر تنها در وبسایت مجله عددی ذکر شده باشد اما در JCR وجود نداشته باشد، باید با دقت بیشتری اعتبار آن را بررسی کنید.
برخی مجلات از شاخصهایی استفاده میکنند که نام آنها بسیار شبیه Impact Factor است، مانند:
Global Impact Factor
Universal Impact Factor
SJIF
GIF
Cosmos Impact Factor
این شاخصها توسط Clarivate محاسبه نمیشوند و در ارزیابی رسمی مجلات ISI جایگاهی ندارند.
بنابراین، مشاهده چنین عناوینی به معنای معتبر بودن مجله یا داشتن ایمپکت فاکتور رسمی نیست.
برخی مجلات نامعتبر (Predatory Journals) برای جلب اعتماد پژوهشگران، از عناوین و شاخصهایی مانند High Impact Journal، International Impact Factor یا Scientific Impact Index استفاده میکنند؛ در حالی که این شاخصها ارتباطی با Journal Impact Factor (JIF) کلاریویت ندارند و معیار رسمی ارزیابی مجلات محسوب نمیشوند.
این مجلات معمولاً با وعدههایی مانند پذیرش سریع مقاله، تضمین پذیرش، دریافت هزینه پیش از داوری یا ارائه اطلاعات ناقص درباره هیئت تحریریه و فرآیند داوری، پژوهشگران را فریب میدهند. بنابراین، پیش از ارسال مقاله، بهتر است اعتبار مجله و نمایهسازی آن را از منابع معتبر بررسی کنید.
برای جلوگیری از انتخاب مجلات نامعتبر، بهتر است پیش از ارسال مقاله این چکلیست را مرور کنید:
ایمپکت فاکتور را از Journal Citation Reports (JCR) بررسی کنید.
نمایه بودن مجله در پایگاههای معتبر را کنترل کنید.
ناشر و وبسایت رسمی مجله را بررسی کنید.
شمارههای منتشرشده و کیفیت مقالات را مشاهده کنید.
از معتبر بودن شاخصهای اعلامشده اطمینان حاصل کنید.
در صورت تردید، از افراد متخصص یا مؤسسات معتبر مشاوره بگیرید.
در بسیاری از موارد، دلیل اصلی ریجکت شدن مقاله، ضعف علمی پژوهش نیست؛ بلکه انتخاب نامناسب مجله است. زمانی که مقاله برای مجلهای ارسال شود که از نظر موضوع، سطح علمی و مخاطبان با آن همخوانی داشته باشد، احتمال پذیرش بهمراتب بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل، پژوهشگران حرفهای پیش از ارسال مقاله، زمان قابل توجهی را صرف بررسی و مقایسه مجلات مختلف میکنند تا بهترین گزینه را انتخاب کنند.
موسسه اشراق با هدف تسهیل مسیر انتشار مقالات علمی، خدمات تخصصی پژوهشی در زمینه چاپ مقاله و انتخاب مجله ارائه میدهد.
مهمترین خدمات این موسسه عبارتاند از:
مشاوره انتخاب مجله مناسب بر اساس موضوع مقاله، حوزه تخصصی، نمایههای علمی و شاخصهایی مانند Impact Factor و CiteScore
مشاوره چاپ مقاله در مجلات معتبر ISI، Scopus و علمی پژوهشی
بررسی اعتبار مجلات و جلوگیری از انتخاب ژورنالهای نامعتبر یا جعلی
راهنمایی در فرآیند ارسال مقاله، پیگیری وضعیت مقاله و پاسخ به اصلاحات داوری
مشاوره استخراج مقاله از پایاننامه و آمادهسازی مسیر انتشار علمی
هدف این خدمات، کمک به پژوهشگران برای انتخاب آگاهانه مجله، افزایش شانس پذیرش مقاله و کاهش ریسک ارسال به مجلات نامعتبر است.
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
ایمپکت فکتور شاخصی است که میانگین تعداد استنادهای دریافتشده توسط مقالات یک مجله علمی را در یک بازه زمانی مشخص نشان میدهد.
خیر. همه مجلات نمایهشده در Web of Science لزوماً دارای ایمپکت فکتور نیستند و تنها مجلات واجد شرایط در Journal Citation Reports (JCR) این شاخص را دریافت میکنند.
این شاخص از تقسیم تعداد استنادهای سال جاری به مقالات منتشرشده در دو سال گذشته بر تعداد مقالات قابل استناد همان دو سال به دست میآید.
خیر. ایمپکت فکتور باید در همان حوزه تخصصی تفسیر شود و در کنار معیارهایی مانند نمایهسازی، اعتبار ناشر، کیفیت داوری و تناسب موضوعی مجله بررسی شود.
برای اطمینان از اعتبار ایمپکت فکتور، بهتر است اطلاعات مجله را از پایگاه رسمی **Journal Citation Reports (JCR)** بررسی کنید و به شاخصهای غیررسمی اعتماد نکنید.
اینستاگرام
تلگرام