موسسه انتشاراتی اشراق: ISI و Web of Science از مهم‌ترین ابزارهای نمایه‌سازی و استناد علمی هستند. در این مطلب با مفهوم ISI، پایگاه Web of Science، نمایه‌های SCIE، SSCI و AHCI، شاخص‌هایی مانند Impact Factor، Immediacy Index و Cited Half-Life و همچنین نقش JCR در ارزیابی مجلات علمی آشنا می‌شویم.
امروزه پژوهشگران و دانشجویان برای انجام تحقیقات علمی به منابع معتبر و قابل اعتماد نیاز دارند. با افزایش تعداد مقالات و مجلات علمی در سراسر جهان، پیدا کردن منابع مناسب و بررسی اعتبار مجلات به یک موضوع مهم تبدیل شده است. به همین دلیل، پایگاه‌های اطلاعات علمی به وجود آمده‌اند تا اطلاعات مربوط به مقالات، مجلات، نویسندگان و میزان استناد به پژوهش‌ها را جمع‌آوری و در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
یکی از نام‌هایی که در زمینه نمایه‌سازی و ارزیابی مجلات علمی بسیار شناخته شده است، ISI است. امروزه نیز بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران از عبارت «مجله ISI» استفاده می‌کنند، اگرچه ساختار و مالکیت این مجموعه در طول زمان تغییر کرده است.
ISI مخفف عبارت Institute for Scientific Information به معنای «مؤسسه اطلاعات علمی» است. این مؤسسه اطلاعات مربوط به مقالات و منابع علمی را جمع‌آوری و نمایه می‌کرد و امکان جست‌وجوی اطلاعات علمی و بررسی استنادهای مقالات را فراهم می‌ساخت.
یکی از ویژگی‌های مهم این مؤسسه، توجه به استنادهای علمی بود. به این معنا که مشخص می‌شد یک مقاله چند بار توسط مقالات دیگر مورد استفاده و استناد قرار گرفته است. این اطلاعات به پژوهشگران کمک می‌کرد تا مقالات و مجلات مرتبط با موضوع تحقیق خود را راحت‌تر پیدا کنند.
در دهه 1990 میلادی، ISI تحت مالکیت شرکت Thomson Reuters قرار گرفت. سپس با تغییرات بعدی در ساختار شرکت، خدمات مربوط به اطلاعات علمی در مجموعه Clarivate قرار گرفت. بنابراین، امروزه برای بررسی اطلاعات رسمی مربوط به Web of Science و Journal Citation Reports، نام Clarivate بیشتر دیده می‌شود.
یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های اطلاعات علمی مرتبط با این مجموعه، Web of Science (WoS) است.
Web of Science یک پایگاه اطلاعاتی و استنادی علمی است که اطلاعات مقالات منتشرشده در تعداد زیادی از مجلات علمی را نمایه می‌کند. پژوهشگران می‌توانند با استفاده از این پایگاه، مقالات علمی را جست‌وجو کنند، منابع استفاده‌شده در مقالات را ببینند و تعداد استنادهای دریافت‌شده توسط یک مقاله را بررسی کنند.
برای مثال، فرض کنید یک دانشجو در زمینه «تأثیر هوش مصنوعی بر آموزش» تحقیق می‌کند. او می‌تواند در Web of Science مقالات مرتبط با این موضوع را جست‌وجو کند و علاوه بر مشاهده مشخصات مقاله، اطلاعاتی مانند نویسنده، نام مجله، سال انتشار، منابع و تعداد استنادهای مقاله را نیز بررسی کند.
به همین دلیل، Web of Science یکی از ابزارهای مهم برای جست‌وجوی منابع علمی و بررسی ارتباط و تأثیر پژوهش‌ها محسوب می‌شود.
Web of Science شامل مجموعه‌ای از نمایه‌های استنادی است که حوزه‌های مختلف علمی را پوشش می‌دهند. از جمله نمایه‌های شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
این نمایه بیشتر مربوط به حوزه‌های علوم و فناوری است و مقالات علمی بسیاری از رشته‌های علوم پایه، مهندسی، پزشکی و سایر حوزه‌های علمی را پوشش می‌دهد.
این نمایه بیشتر به حوزه علوم اجتماعی مربوط می‌شود. رشته‌هایی مانند مدیریت، اقتصاد، علوم سیاسی، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و برخی حوزه‌های مرتبط در این بخش قرار می‌گیرند.
این نمایه مربوط به حوزه‌های هنر و علوم انسانی است و مجلات و مقالات علمی مرتبط با این حوزه‌ها را پوشش می‌دهد.
بنابراین، زمانی که گفته می‌شود یک مجله در Web of Science نمایه شده است، باید مشخص شود که این مجله دقیقاً در کدام مجموعه یا نمایه قرار دارد.
یکی از ویژگی‌های مهم پایگاه‌های استنادی، ارائه اطلاعات مربوط به استنادها است.
وقتی یک مقاله علمی منتشر می‌شود، نویسنده معمولاً برای بیان مبانی نظری یا حمایت از مطالب خود به مقالات و منابع علمی دیگر استناد می‌کند. اگر مقاله‌ای در پژوهش‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد، تعداد استنادهای آن افزایش پیدا می‌کند.
تعداد استنادها و شاخص‌های مرتبط با آن می‌توانند اطلاعات مفیدی درباره میزان استفاده از یک مقاله یا مجله در پژوهش‌های علمی ارائه دهند. البته این شاخص‌ها باید با توجه به رشته علمی و شرایط پژوهش تفسیر شوند و به تنهایی معیار کاملی برای سنجش کیفیت یک پژوهش نیستند.
از شاخص‌های شناخته‌شده در زمینه ارزیابی مجلات علمی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
Journal Impact Factor (JIF) یا ضریب تأثیر مجله
Immediacy Index یا شاخص فوری
Cited Half-Life یا نیمه‌عمر استناد
هر یک از این شاخص‌ها اطلاعات متفاوتی درباره استناد به مقالات یک مجله ارائه می‌کنند.
یکی از معروف‌ترین شاخص‌های مربوط به مجلات علمی، Impact Factor یا به طور دقیق‌تر Journal Impact Factor (JIF) است.
به زبان ساده، ضریب تأثیر نشان می‌دهد که مقالات قابل استناد یک مجله، به طور متوسط چه میزان استناد دریافت کرده‌اند.
برای مثال، فرض کنیم می‌خواهیم ضریب تأثیر یک مجله را برای سال 2016 درک کنیم. در شکل ساده‌شده، تعداد استنادهایی که در سال 2016 به مقالات قابل استناد منتشرشده در سال‌های 2014 و 2015 داده شده است، با تعداد مقالات قابل استناد همان دو سال مقایسه می‌شود.
فرمول ساده آن به صورت زیر است:
ضریب تأثیر = تعداد استنادهای دریافت‌شده در سال موردنظر به مقالات دو سال قبل ÷ تعداد مقالات قابل استناد منتشرشده در همان دو سال
برای مثال، اگر مقالات قابل استناد یک مجله در دو سال گذشته در مجموع 100 مقاله باشد و این مقالات در سال موردنظر 200 بار مورد استناد قرار گرفته باشند، مقدار ضریب تأثیر برابر با 2 خواهد بود.
البته این مثال فقط برای درک مفهوم شاخص است و محاسبه رسمی JIF دارای قواعد و تعاریف مشخصی است.
خیر. این نکته برای دانشجویان بسیار مهم است.
ضریب تأثیر یک شاخص استنادی برای مجله است و نباید آن را به طور مستقیم معادل کیفیت تک‌تک مقالات یا پژوهشگران دانست.
همچنین میزان استناد در رشته‌های مختلف یکسان نیست. برای مثال، الگوی انتشار مقاله و استناد در پزشکی، مهندسی، علوم انسانی و سایر رشته‌ها می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد.
بنابراین بهتر است Impact Factor در کنار سایر اطلاعات و شاخص‌ها بررسی شود و تنها معیار انتخاب یک مقاله، پژوهشگر یا مجله قرار نگیرد.
Journal Citation Reports (JCR) یکی از منابع مهم برای بررسی اطلاعات استنادی مجلات علمی است.
در JCR اطلاعات و شاخص‌های مختلفی درباره مجلات ارائه می‌شود و یکی از شاخص‌های شناخته‌شده آن Journal Impact Factor است.
بنابراین اگر پژوهشگری بخواهد بررسی کند که یک مجله دارای JIF است یا مقدار JIF آن چقدر است، می‌تواند اطلاعات مربوط به آن مجله را در JCR بررسی کند.
نکته مهم این است که Web of Science و JCR دقیقاً یک چیز نیستند. Web of Science بیشتر به عنوان یک پایگاه نمایه‌سازی و استنادی شناخته می‌شود، در حالی که JCR برای ارائه گزارش‌ها و شاخص‌های استنادی مربوط به مجلات استفاده می‌شود.
یکی دیگر از شاخص‌های استنادی، Immediacy Index یا شاخص فوری است.
این شاخص نشان می‌دهد که مقالات یک مجله در همان سال انتشار خود تا چه اندازه مورد استناد قرار گرفته‌اند.
به زبان ساده، اگر مقالات یک مجله بلافاصله پس از انتشار مورد توجه پژوهشگران قرار بگیرند و در همان سال استناد دریافت کنند، شاخص فوری آن مجله می‌تواند مقدار بیشتری داشته باشد.
این شاخص بیشتر برای بررسی سرعت دریافت استناد به مقالات جدید یک مجله مورد استفاده قرار می‌گیرد.
Cited Half-Life نیز یکی دیگر از شاخص‌های مربوط به استنادهای یک مجله است.
این شاخص به طور کلی نشان می‌دهد استنادهایی که یک مجله دریافت می‌کند، تا چه مدت پس از انتشار مقالات آن ادامه پیدا می‌کنند.
برای مثال، اگر مقالات یک مجله حتی چند سال پس از انتشار همچنان مورد استناد قرار بگیرند، می‌توان گفت آثار منتشرشده در آن مجله از نظر زمانی ماندگاری استنادی بیشتری دارند.
برای دانشجویان بهتر است تفاوت این دو مفهوم به صورت ساده به خاطر سپرده شود:
یک پایگاه اطلاعات علمی و استنادی برای جست‌وجو و بررسی مقالات و استنادهاست.
منبعی برای مشاهده اطلاعات و شاخص‌های استنادی مربوط به مجلات علمی است؛ از جمله Journal Impact Factor.
بنابراین، وقتی درباره «نمایه شدن یک مجله» صحبت می‌کنیم، معمولاً باید وضعیت آن را در Web of Science بررسی کنیم. وقتی درباره Journal Impact Factor صحبت می‌کنیم، JCR یکی از منابع رسمی بررسی آن است.
اگر دانشجویی قصد دارد مقاله خود را برای یک مجله ارسال کند، بهتر است قبل از ارسال مقاله چند مورد را بررسی کند:
نام دقیق مجله را بررسی کند.
ISSN مجله را پیدا کند.
وضعیت فعلی مجله را در فهرست رسمی Web of Science بررسی کند.
بررسی کند مجله در کدام نمایه Web of Science قرار دارد.
در صورت ادعای داشتن Impact Factor، اطلاعات آن را در JCR بررسی کند.
به اطلاعات سایت رسمی مجله و ناشر نیز توجه کند.
از اعتماد به تبلیغات سایت‌ها یا مؤسسات نامعتبر درباره «ISI بودن» یک مجله خودداری کند.
این بررسی‌ها اهمیت زیادی دارند، زیرا وضعیت نمایه یک مجله ممکن است در طول زمان تغییر کند.
گاهی ممکن است یک مجله در گذشته در یک پایگاه علمی نمایه شده باشد، اما بعدها وضعیت آن تغییر کند. همچنین ممکن است نام یک مجله شبیه نام یک مجله معتبر باشد یا یک وب‌سایت اطلاعات نادرستی درباره نمایه‌ها و شاخص‌های آن ارائه کند.
به همین دلیل، دانشجویان و پژوهشگران بهتر است قبل از ارسال مقاله، اطلاعات مجله را از منابع رسمی و به‌روز بررسی کنند.
در مجموع، ISI نام مؤسسه‌ای است که نقش مهمی در توسعه نمایه‌های استنادی علمی داشت و امروزه مفاهیم مرتبط با آن بیشتر در قالب Web of Science و خدمات علمی مرتبط دنبال می‌شوند.
Web of Science یک پایگاه مهم برای جست‌وجوی مقالات و بررسی استنادهای علمی است. در این پایگاه، مجموعه‌های مختلفی از مجلات و مقالات علمی نمایه می‌شوند.
از طرف دیگر، Journal Citation Reports (JCR) برای بررسی اطلاعات و شاخص‌های استنادی مجلات مورد استفاده قرار می‌گیرد و Journal Impact Factor یکی از شاخص‌های شناخته‌شده آن است.
بنابراین، دانشجویان هنگام انتخاب مجله برای انتشار مقاله نباید فقط به عبارت‌هایی مانند «ISI»، «WoS» یا «Impact Factor» اکتفا کنند. بهتر است وضعیت فعلی مجله، نمایه مربوط به آن و شاخص‌های استنادی را از منابع رسمی بررسی کنند. این کار باعث می‌شود انتخاب مجله با اطلاعات دقیق‌تر و قابل اعتمادتر انجام شود.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
یک پایگاه اطلاعاتی و استنادی علمی است که امکان جست‌وجوی مقالات و بررسی استنادهای علمی را فراهم می‌کند.
خیر. ISI نام یک مؤسسه تاریخی است، در حالی که Web of Science یک پایگاه اطلاعات علمی و استنادی است.
شاخصی است که میانگین استناد به مقالات یک مجله را بر اساس روش محاسبه مشخصی نشان می‌دهد.
اینستاگرام
تلگرام