موسسه انتشاراتی اشراق: ساختار و الزامات نگارش مقاله علمی استاندارد ISI را بشناسید. در این راهنما با ساختار IMRAD، نحوه نگارش عنوان، چکیده، مقدمه، روش تحقیق، نتایج و بحث، اصول استناددهی، اخلاق پژوهش، معیارهای ارزیابی داوران و نکات مهم ارسال مقاله به مجلات Web of Science آشنا می‌شوید.
نگارش و انتشار مقاله علمی در مجلات نمایه‌شده در Web of Science تنها به ارائه یک پژوهش جدید محدود نمی‌شود، بلکه مقاله باید از نظر ساختار علمی، روش‌شناسی، شیوه استناد، کیفیت زبان، اخلاق پژوهش و انطباق با دستورالعمل‌های مجله نیز استانداردهای لازم را داشته باشد. هر مجله ممکن است قالب و الزامات اختصاصی خود را تعیین کند؛ بنابراین علاوه بر اصول عمومی نگارش علمی، مطالعه دقیق Guide for Authors مجله مقصد ضروری است.
در بسیاری از مقالات پژوهشی اصیل، ساختار اصلی مقاله بر مبنای الگوی IMRAD شامل مقدمه، روش‌ها، نتایج و بحث شکل می‌گیرد. با این حال، بخش‌هایی مانند عنوان، چکیده، کلیدواژه‌ها، نتیجه‌گیری و منابع نیز نقش مهمی در ارزیابی و قابلیت دیده‌شدن مقاله دارند.
عنوان نخستین بخش مقاله است که خواننده، داور و موتورهای جست‌وجوی علمی با آن مواجه می‌شوند. عنوان باید تا حد امکان دقیق، روشن و مرتبط با محتوای واقعی پژوهش باشد.
یک عنوان مناسب معمولاً:
موضوع و متغیرهای اصلی پژوهش را مشخص می‌کند.
از کلمات زائد و عبارات کلی پرهیز می‌کند.
از ایجاد ابهام درباره جامعه، روش یا حوزه مطالعه جلوگیری می‌کند.
از به‌کارگیری مخفف‌های غیرضروری اجتناب می‌کند.
با محتوای واقعی مقاله مطابقت دارد.
عبارات عمومی مانند «مطالعه‌ای درباره...» یا «بررسی برخی از جنبه‌های...» معمولاً اطلاعات کافی درباره ماهیت پژوهش ارائه نمی‌کنند. تعداد کلمات عنوان نیز باید با دستورالعمل مجله هماهنگ باشد و نمی‌توان یک تعداد ثابت را برای تمام ژورنال‌ها الزام‌آور دانست.
چکیده خلاصه‌ای مستقل از مهم‌ترین بخش‌های پژوهش است و در بسیاری از پایگاه‌های علمی نخستین بخش مقاله محسوب می‌شود که توسط مخاطب مطالعه می‌شود.
بسته به سیاست مجله، چکیده می‌تواند ساختاریافته (Structured) یا غیرساختاریافته (Unstructured) باشد.
در یک چکیده پژوهشی معمولاً عناصر زیر مطرح می‌شوند:
زمینه یا مسئله پژوهش (Background)
هدف مطالعه (Objective)
روش تحقیق (Methods)
مهم‌ترین یافته‌ها (Results)
نتیجه‌گیری (Conclusion)
در صورت اهمیت آماری یا کمی نتایج، ارائه برخی اعداد و شاخص‌های اصلی می‌تواند ارزش اطلاعاتی چکیده را افزایش دهد. همچنین نباید اطلاعاتی در چکیده ارائه شود که در متن اصلی مقاله وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها به نمایه‌سازی و بازیابی مقاله در موتورهای جست‌وجوی علمی کمک می‌کنند. تعداد آن‌ها باید مطابق دستورالعمل مجله باشد.
بهتر است کلیدواژه‌ها:
مستقیماً با موضوع پژوهش مرتبط باشند.
اصطلاحات تخصصی رایج در رشته باشند.
از تکرار غیرضروری کلمات موجود در عنوان پرهیز کنند، مگر آنکه مجله توصیه دیگری داشته باشد.
در حوزه‌های تخصصی، در صورت امکان با اصطلاح‌نامه‌های معتبر علمی هماهنگ باشند.
مقدمه باید به شکلی منطقی خواننده را از موضوع کلی پژوهش به مسئله مشخص مورد بررسی هدایت کند. برخلاف یک مرور ادبیات صرف، مقدمه مقاله پژوهشی باید در نهایت ضرورت انجام مطالعه حاضر را روشن کند.
یک مقدمه منسجم معمولاً شامل چهار مرحله است:
زمینه کلی موضوع ← پیشینه پژوهش ← شکاف علمی ← هدف پژوهش
در بخش نخست، اهمیت موضوع معرفی می‌شود. سپس مهم‌ترین مطالعات مرتبط بررسی می‌شوند. در ادامه، محدودیت‌ها، تناقض‌ها یا پرسش‌های پاسخ‌داده‌نشده در پژوهش‌های قبلی مطرح می‌شوند تا Research Gap مشخص شود.
در پایان مقدمه باید به‌روشنی مشخص شود که پژوهش حاضر برای پاسخ به چه پرسشی انجام شده و هدف یا فرضیه اصلی آن چیست.
نکته مهم این است که مقدمه نباید صرفاً مجموعه‌ای از خلاصه مقالات قبلی باشد؛ بلکه باید ارتباط منطقی میان مطالعات پیشین و ضرورت انجام پژوهش جدید را نشان دهد
روش تحقیق یکی از مهم‌ترین بخش‌های مقاله است، زیرا اعتبار نتایج تا حد زیادی به شفافیت و قابلیت بازتولید روش پژوهش وابسته است.
در این قسمت باید اطلاعاتی ارائه شود که به خواننده یا پژوهشگر دیگر امکان دهد فرآیند مطالعه را به‌صورت منطقی بررسی و در صورت امکان تکرار کند.
بسته به نوع پژوهش، این بخش می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
نوع مطالعه باید مشخص شود؛ برای مثال:
مطالعه توصیفی یا تحلیلی
مطالعه مقطعی
مطالعه کوهورت
کارآزمایی بالینی
مطالعه آزمایشگاهی
مطالعه عددی و شبیه‌سازی
مطالعات کیفی
مطالعات مدل‌سازی
در پژوهش‌های انسانی یا حیوانی، اطلاعات مرتبط با جامعه مورد مطالعه، نمونه‌گیری و الزامات اخلاقی نیز باید مطابق دستورالعمل مجله و استانداردهای مربوط گزارش شود.
در مطالعات آماری لازم است جامعه هدف، روش نمونه‌گیری، حجم نمونه و در صورت لزوم معیارهای ورود و خروج مشخص شوند.
در پژوهش‌های آزمایشگاهی، اطلاعاتی مانند نوع ماده، مشخصات فنی تجهیزات، مدل دستگاه و شرکت سازنده، در صورت مرتبط بودن با تکرارپذیری مطالعه، باید به شکل دقیق گزارش شود.
روش‌های آماری یا محاسباتی مورد استفاده باید مشخص باشند. در صورت استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی، ذکر نام و در موارد لازم نسخه نرم‌افزار می‌تواند به شفافیت روش کمک کند.
در این بخش باید از ارائه توضیحات غیرضروری خودداری شود و تمرکز اصلی بر اطلاعاتی باشد که برای ارزیابی علمی و بازتولید پژوهش اهمیت دارند.
در بخش نتایج، یافته‌های حاصل از پژوهش به شکل منظم و قابل فهم ارائه می‌شوند. این بخش باید بر داده‌های حاصل از مطالعه متمرکز باشد و از تفسیر گسترده نتایج که جایگاه اصلی آن در بخش Discussion است، پرهیز کند.
جداول، نمودارها و تصاویر علمی می‌توانند برای ارائه نتایج پیچیده بسیار مفید باشند.
با این حال، متن مقاله نباید صرفاً اعداد موجود در جدول را دوباره تکرار کند. بهتر است متن بر مهم‌ترین الگوها، تفاوت‌ها، روابط و یافته‌های قابل توجه تمرکز داشته باشد.
هر جدول یا شکل نیز باید:
شماره و عنوان مشخص داشته باشد.
در متن مقاله مورد اشاره قرار گیرد.
اطلاعاتی مستقل و قابل فهم ارائه کند.
با داده‌های متن اصلی سازگار باشد.
Discussion محل تفسیر علمی یافته‌هاست و نباید صرفاً تکرار بخش Results باشد.
یک ساختار منطقی برای بحث می‌تواند شامل مراحل زیر باشد:
در ابتدای بحث، مهم‌ترین یافته پژوهش به‌صورت کوتاه بیان می‌شود.
نتایج پژوهش با مطالعات پیشین مقایسه می‌شوند. در صورت همسویی، دلایل احتمالی این همسویی بررسی می‌شود و در صورت مشاهده تفاوت، عوامل احتمالی مؤثر بر اختلاف نتایج مورد بحث قرار می‌گیرند.
نویسنده باید توضیح دهد که چرا چنین نتیجه‌ای حاصل شده است. نوع این توضیح به رشته پژوهش بستگی دارد و می‌تواند بر مبنای مکانیسم‌های زیستی، شیمیایی، فیزیکی، مهندسی، اقتصادی یا نظری ارائه شود.
در این قسمت می‌توان توضیح داد که یافته‌های پژوهش چه پیامدهایی برای نظریه، پژوهش‌های آینده یا کاربردهای عملی دارند.
بیان محدودیت‌ها نشانه ضعف مقاله نیست؛ بلکه می‌تواند به شفافیت علمی آن کمک کند. محدودیت‌های مربوط به حجم نمونه، روش اندازه‌گیری، دسترسی به داده‌ها، تعمیم‌پذیری نتایج یا طراحی مطالعه باید در صورت وجود به‌صورت صادقانه بیان شوند.
نتیجه‌گیری باید پاسخ روشن و مختصری به مسئله یا هدف اصلی پژوهش ارائه دهد. این بخش بهتر است شامل:
مهم‌ترین دستاورد پژوهش
اهمیت علمی یا کاربردی یافته‌ها
پیامدهای اصلی
پیشنهادهای منطقی برای مطالعات آینده
باشد. نتیجه‌گیری نباید شامل داده‌ها یا ادعاهای جدیدی باشد که در بخش نتایج و بحث مطرح نشده‌اند.
منابع علمی بخش مهمی از اعتبار مقاله را تشکیل می‌دهند. شیوه استناد باید دقیقاً مطابق دستورالعمل مجله مقصد باشد. مجلات مختلف ممکن است از سبک‌هایی مانند:
APA
Vancouver
Harvard
IEEE
یا سبک اختصاصی خود استفاده کنند. در انتخاب منابع بهتر است علاوه بر تعداد، به ارتباط مستقیم منبع با موضوع، کیفیت مجله، اعتبار علمی و به‌روز بودن منابع توجه شود. هیچ درصد واحدی مانند «80 درصد منابع باید مربوط به پنج سال اخیر باشد» برای همه مجلات و رشته‌ها الزام عمومی محسوب نمی‌شود و باید دستورالعمل مجله و ماهیت موضوع در نظر گرفته شود.
در صورت وجود DOI، درج آن مطابق فرمت مورد درخواست ژورنال می‌تواند به شناسایی دقیق منبع کمک کند.
پس از ارسال مقاله، ابتدا ممکن است مقاله در مرحله بررسی اولیه سردبیر قرار گیرد. در این مرحله مواردی مانند تناسب مقاله با Scope مجله، کیفیت کلی، ساختار، نوآوری، رعایت دستورالعمل‌های ارسال و کیفیت زبانی بررسی می‌شوند.
در صورت عبور از غربالگری اولیه، مقاله برای داوری همتا ارسال می‌شود.
برخی از معیارهای رایج ارزیابی عبارت‌اند از:
معیار | موارد مورد توجه |
|---|---|
نوآوری | وجود مسئله، یافته یا رویکرد علمی قابل توجه |
اهمیت پژوهش | میزان ارتباط موضوع با حوزه تخصصی مجله |
روش‌شناسی | مناسب بودن طراحی و روش تحلیل |
اعتبار نتایج | سازگاری نتایج با روش و داده‌های ارائه‌شده |
کیفیت بحث | تفسیر منطقی و مقایسه با مطالعات قبلی |
کیفیت منابع | ارتباط، اعتبار و به‌روز بودن منابع |
کیفیت زبان | وضوح و دقت نگارش علمی |
رعایت دستورالعمل مجله | قالب، تعداد کلمات، شکل‌ها، جداول و منابع |
اخلاق پژوهش | رعایت اصول اخلاقی و امانت‌داری علمی |
عدم رعایت برخی الزامات می‌تواند در مرحله اولیه منجر به Desk Rejection شود، در حالی که ایرادات علمی یا روش‌شناختی ممکن است در مرحله داوری مطرح شوند.
در نگارش علمی باید تا حد امکان از عبارات مبهم مانند «بسیار زیاد»، «قابل توجه»، «به‌طور چشمگیر» یا «نتایج عالی» بدون ارائه شواهد کافی پرهیز شود.
بهتر است ادعاها با داده، اندازه اثر، بازه اطمینان، سطح معناداری یا سایر شاخص‌های مرتبط پشتیبانی شوند.
هر پاراگراف باید یک ایده اصلی داشته باشد و جملات آن در راستای همان ایده پیش بروند. ارتباط منطقی میان پاراگراف‌ها نیز باید برای خواننده روشن باشد.
زمان افعال تابع نقش جمله و سبک مجله است. معمولاً برای توصیف اقدامات انجام‌شده در پژوهش از گذشته استفاده می‌شود، در حالی که حقایق علمی عمومی یا تفسیرهای جاری می‌توانند با زمان حال بیان شوند. با این حال، دستورالعمل ژورنال مقصد باید در اولویت قرار گیرد.
هرگاه ایده، داده، نتیجه یا مطلبی از پژوهش دیگری استفاده می‌شود، باید منبع آن به‌درستی ذکر شود. بازنویسی یا Paraphrasing نیز جایگزین ارجاع‌دهی نیست و منبع اصلی باید همچنان ذکر شود.
فرآیند انتشار مقاله معمولاً به شکل زیر انجام می‌شود:
آماده‌سازی مقاله ← انتخاب مجله ← بررسی راهنمای نویسندگان ← آماده‌سازی فایل‌ها ← ارسال مقاله ← بررسی اولیه سردبیر ← داوری همتا ← اصلاحات ← تصمیم نهایی
انتخاب مجله مناسب پیش از ارسال اهمیت زیادی دارد. موضوع مقاله باید با حوزه تخصصی مجله هماهنگ باشد و الزامات مربوط به نوع مقاله، حجم، قالب، منابع، شکل‌ها و جداول نیز بررسی شود.
در بسیاری از مجلات، ارسال Cover Letter همراه مقاله ضروری یا توصیه‌شده است. یک Cover Letter مناسب می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
عنوان مقاله
نوع مقاله
معرفی کوتاه مسئله پژوهش
مهم‌ترین نوآوری یا یافته
دلیل تناسب مقاله با حوزه مجله
اطلاعات نویسنده مسئول
اعلام اصیل بودن مقاله
اعلام وضعیت ارسال همزمان به مجلات دیگر، مطابق سیاست ژورنال
اعلام تعارض منافع یا سایر موارد مورد درخواست مجله
Cover Letter نباید صرفاً خلاصه‌ای تکراری از چکیده باشد؛ هدف آن ارائه تصویری کوتاه و روشن از اهمیت مقاله و تناسب آن با مجله است.
در صورت دریافت درخواست اصلاح، پاسخ‌نامه باید به شکل منظم و Point-by-Point تهیه شود. برای هر نظر داور بهتر است:
ابتدا نظر داور به‌صورت مشخص آورده شود.
سپس پاسخ نویسندگان ارائه شود.
تغییر انجام‌شده توضیح داده شود.
محل تغییر در نسخه اصلاح‌شده مشخص شود.
اگر نویسندگان با یک پیشنهاد موافق نیستند، بهتر است مخالفت خود را با استدلال علمی، محترمانه و مستند توضیح دهند و صرفاً به دلیل اختلاف نظر، از پاسخ‌های احساسی یا غیرعلمی استفاده نکنند.
برای بررسی وضعیت یک مجله باید میان چند مفهوم مختلف تفاوت قائل شد.
Impact Factor یکی از شاخص‌های مرتبط با استناددهی مجلات است که در چارچوب Journal Citation Reports (JCR) ارائه می‌شود. این شاخص به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش کیفیت یک مقاله یا پژوهشگر نیست.
مجلات در هر دسته موضوعی می‌توانند بر اساس شاخص‌های مربوط به همان دسته در گروه‌هایی مانند Q1 تا Q4 قرار گیرند. بنابراین چارک یک مجله باید در دسته موضوعی و سال مورد نظر بررسی شود.
H-Index شاخصی برای سنجش ترکیبی تعداد مقالات و میزان استناد به آن‌هاست و می‌تواند برای نویسندگان یا مجلات محاسبه شود. با توجه به تفاوت رشته‌ها و قدمت فعالیت علمی، مقایسه مستقیم H-Index میان حوزه‌های کاملاً متفاوت می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
بنابراین هنگام انتخاب ژورنال، بهتر است تنها به یک شاخص توجه نشود و مواردی مانند حوزه موضوعی، ناشر، نمایه‌شدن واقعی، سیاست داوری، هزینه انتشار، زمان پردازش و دستورالعمل‌های مجله نیز بررسی شوند.
رعایت اصول اخلاق پژوهش و انتشار از الزامات اساسی مقالات علمی است.
استفاده از متن، ایده، داده یا نتایج دیگران بدون ارجاع مناسب می‌تواند مصداق سرقت علمی باشد.
ساختن داده، آزمایش یا نتایجی که در واقع انجام نشده‌اند، نقض جدی اصول پژوهش است.
تغییر، حذف یا دستکاری عمدی داده‌ها با هدف تغییر نتیجه پژوهش از مصادیق تخلف علمی محسوب می‌شود.
افزودن نام افرادی که سهم علمی قابل قبول در پژوهش نداشته‌اند یا حذف افرادی که مشارکت اساسی داشته‌اند، می‌تواند با اصول نویسندگی علمی مغایرت داشته باشد.
در صورت وجود منافع مالی، حرفه‌ای یا سایر روابطی که ممکن است بر پژوهش یا تفسیر نتایج اثرگذار باشند، باید مطابق سیاست مجله اعلام شوند.
در مورد Similarity Index نیز نمی‌توان یک درصد ثابت را برای تمام مجلات به‌عنوان حد مجاز تعیین کرد. میزان مشابهت باید همراه با نوع مشابهت، محل آن، منابع مورد تطبیق و سیاست ژورنال تفسیر شود؛ زیرا وجود درصدی از مشابهت، به‌تنهایی به معنای سرقت علمی نیست.
پیش از Submit کردن مقاله، یک بررسی نهایی می‌تواند از بروز بسیاری از خطاهای فنی جلوگیری کند:
آیا موضوع مقاله با Scope مجله مطابقت دارد؟
آیا عنوان دقیقاً محتوای پژوهش را منعکس می‌کند؟
آیا چکیده با متن اصلی مقاله هماهنگ است؟
آیا هدف یا سؤال پژوهش به‌وضوح بیان شده است؟
آیا روش تحقیق به اندازه کافی شفاف است؟
آیا نتایج مستقیماً از داده‌های پژوهش پشتیبانی می‌شوند؟
آیا Discussion صرفاً تکرار Results نیست؟
آیا محدودیت‌های پژوهش بیان شده‌اند؟
آیا تمام منابع درون متن در فهرست References وجود دارند؟
آیا تمام منابع موجود در فهرست منابع در متن مورد استناد قرار گرفته‌اند؟
آیا جداول و شکل‌ها به‌درستی شماره‌گذاری و در متن معرفی شده‌اند؟
آیا مقاله از نظر فرمت، تعداد کلمات و شیوه ارجاع با دستورالعمل ژورنال مطابقت دارد؟
آیا الزامات اخلاق پژوهش و تعارض منافع رعایت شده‌اند؟
آیا فایل‌های مورد نیاز مجله مانند Cover Letter، Highlights، Graphical Abstract یا Supplementary Files آماده شده‌اند؟
نگارش مقاله برای مجلات نمایه‌شده در Web of Science فرآیندی چندبعدی است که تنها به نگارش صحیح متن محدود نمی‌شود. یک مقاله استاندارد باید از مرحله تعریف مسئله و طراحی پژوهش تا ارائه نتایج، تفسیر یافته‌ها، استناددهی، رعایت اخلاق پژوهش و انتخاب مجله مقصد، انسجام علمی داشته باشد.
ساختار IMRAD چارچوب رایجی برای بسیاری از مقالات پژوهشی اصیل است، اما نویسندگان باید همواره الزامات اختصاصی ژورنال مقصد را نیز در نظر بگیرند. در نهایت، کیفیت علمی پژوهش، شفافیت روش‌شناسی، اعتبار داده‌ها، نوآوری، کیفیت نگارش و تناسب مقاله با مجله، مجموعه عواملی هستند که می‌توانند بر روند ارزیابی و انتشار مقاله اثرگذار باشند.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
معمولاً شامل عنوان، چکیده، مقدمه، روش تحقیق، نتایج، بحث، نتیجه‌گیری و منابع است.
خیر، هر مجله دستورالعمل و فرمت اختصاصی خود را دارد.
نوآوری، روش‌شناسی، کیفیت نتایج، منابع، نگارش علمی و تناسب با حوزه مجله.
بله، رعایت اصولی مانند جلوگیری از سرقت علمی و دستکاری داده‌ها الزامی است.
اینستاگرام
تلگرام