برای محققین و پژوهشگرانی که دوست دارند و علاقمند به چاپ مقاله در ژورنالهای بین المللی هستند در ابتدای کار با سولات بیشماری همراه میشوند و نیاز به یک مشاور پیدا میکنند موسسه اشراق پیشرو در چاپ
انواع رتبهبندی مجلات ISI و Web of Science؛ راهنمای تشخیص مجلات معتبر بینالمللی
چاپ مقاله در مجلات علمی بینالمللی یکی از مهمترین اهداف دانشجویان، اعضای هیئت علمی و پژوهشگرانی است که قصد دارند دستاوردهای علمی خود را در سطح جهانی منتشر کنند. بااینحال، انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله، بهویژه برای پژوهشگرانی که نخستین تجربه ارسال مقاله به نشریات خارجی را دارند، ممکن است با پرسشها و ابهامات متعددی همراه باشد.
مجلات بینالمللی از نظر پایگاه نمایهسازی، شاخصهای استنادی، اعتبار علمی و حوزه تخصصی با یکدیگر تفاوت دارند. به همین دلیل، آشنایی با پایگاههایی مانند Web of Science، Scopus، PubMed، MEDLINE و ISC و شناخت شاخصهایی مانند Journal Impact Factor و رتبههای Q1 تا Q4 برای انتخاب آگاهانه مجله ضروری است.
یکی از نکات مهم این است که اصطلاح ISI هنوز در میان پژوهشگران رایج است، اما برای بررسی وضعیت فعلی مجلات باید به مجموعه Web of Science و اطلاعات رسمی مؤسسه Clarivate مراجعه کرد.
در این مطلب، انواع نمایههای بینالمللی، تفاوت مجلات Web of Science و سایر پایگاههای علمی و روشهای استعلام اعتبار نشریات را بررسی میکنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری مجله مناسب مقاله خود را انتخاب کنید.
مجلات علمی بینالمللی را میتوان بر اساس پایگاههایی که اطلاعات و مقالات آنها را نمایه میکنند، در گروههای مختلفی قرار داد. مهمترین این پایگاهها عبارتاند از:
اصطلاح ISI در گذشته به مؤسسه Institute for Scientific Information اشاره داشت. امروزه Web of Science یکی از محصولات اصلی مؤسسه Clarivate است و در ارزیابی و بازیابی اطلاعات علمی در سطح بینالمللی کاربرد گستردهای دارد.
مجلات نمایهشده در مجموعه اصلی Web of Science با عنوان Web of Science Core Collection شناخته میشوند. این مجموعه شامل نمایههای تخصصی زیر است:
SCIE (Science Citation Index Expanded): نمایه استنادی علوم و رشتههای مرتبط با علوم پایه، پزشکی، مهندسی و فناوری.
SSCI (Social Sciences Citation Index): نمایه استنادی علوم اجتماعی، مدیریت، اقتصاد، روانشناسی و حوزههای مرتبط.
AHCI (Arts & Humanities Citation Index): نمایه استنادی هنر و علوم انسانی.
ESCI (Emerging Sources Citation Index): نمایه منابع علمی نوظهور که مجلات حوزههای مختلف علمی را دربرمیگیرد.
این نمایهها از نظر حوزه تخصصی و پوشش علمی با یکدیگر تفاوت دارند. بنابراین، هنگام انتخاب مجله باید مشخص کنید که نشریه در کدام نمایه قرار گرفته است.
نکته مهم: از سالهای اخیر، Journal Impact Factor به مجلات واجد شرایط در تمام نمایههای مجموعه اصلی Web of Science، از جمله ESCI و AHCI نیز اختصاص داده میشود. بنابراین، این تصور که فقط مجلات SCIE و SSCI دارای ضریب تأثیر هستند، دیگر دقیق نیست.
علاوه بر Web of Science Core Collection، مؤسسه Clarivate پایگاههای تخصصی دیگری نیز دارد که برخی مجلات در آنها نمایه میشوند؛ از جمله:
BIOSIS Previews: پوشش منابع علمی در حوزه زیستشناسی و علوم مرتبط.
Zoological Record: پایگاه اطلاعاتی تخصصی در حوزه جانورشناسی.
Current Contents Connect: مجموعهای از اطلاعات و منابع علمی در حوزههای مختلف.
نمایه شدن یک مجله در این پایگاهها به معنای حضور آن در مجموعه اصلی Web of Science نیست.
اصطلاح «ISI Listed» که گاهی در وبسایتها و تبلیغات مؤسسات به کار میرود، عنوان رسمی و یکپارچهای برای رتبهبندی مجلات محسوب نمیشود. بنابراین، نباید صرفاً با مشاهده این عبارت، مجله را همسطح نشریات نمایهشده در SCIE یا SSCI در نظر گرفت.
Scopus یکی از پایگاههای بزرگ اطلاعات استنادی و چکیدههای علمی است که توسط شرکت Elsevier ارائه میشود.
این پایگاه مجلات علمی، مجموعه مقالات همایشها و برخی منابع کتابی را پوشش میدهد. مجلات نمایهشده در Scopus در حوزههای مختلف علوم انسانی، علوم پایه، پزشکی، مهندسی و فناوری فعالیت میکنند.
از شاخصهای شناختهشده مرتبط با Scopus میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
CiteScore: شاخصی برای سنجش میزان استناد به محتوای منتشرشده در یک منبع طی بازه زمانی مشخص.
SJR (SCImago Journal Rank): شاخصی برای ارزیابی جایگاه و تأثیر استنادی مجلات با درنظرگرفتن اعتبار منابع استنادکننده.
SNIP (Source Normalized Impact per Paper): شاخصی برای تعدیل تأثیر استنادی با توجه به تفاوت الگوهای استناد در رشتههای علمی.
نکته مهم این است که نمایه شدن در Scopus به معنای نمایه شدن در Web of Science نیست و هر پایگاه فرآیند ارزیابی و معیارهای مستقل خود را دارد.
PubMed و MEDLINE از منابع مهم اطلاعات علمی در حوزه پزشکی، زیستپزشکی و علوم سلامت هستند که توسط کتابخانه ملی پزشکی آمریکا (NLM) مدیریت میشوند.
برای درک بهتر تفاوت این دو باید به نکته زیر توجه کرد:
PubMed: یک پایگاه جستوجوی رایگان برای بازیابی اطلاعات کتابشناختی و چکیده مقالات حوزه پزشکی و علوم زیستی است.
MEDLINE: یکی از مهمترین اجزای PubMed است که مجلات آن از طریق فرآیند ارزیابی تخصصی انتخاب میشوند و مقالات آن با واژگان کنترلشده MeSH نمایهسازی میشوند.
PubMed Central (PMC): مخزن دیجیتال متن کامل مقالات علمی در حوزه زیستپزشکی و علوم زیستی است.
بنابراین، وجود یک مقاله در PubMed الزاماً به معنای نمایه بودن مجله آن در MEDLINE نیست. همچنین PMC با PubMed و MEDLINE تفاوت دارد.
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (Islamic World Science Citation Center) که با نام ISC شناخته میشود، یکی از پایگاههای علمی و استنادی منطقهای است.
این پایگاه با هدف گردآوری و تحلیل اطلاعات علمی و استنادی کشورهای جهان اسلام فعالیت میکند و منابع علمی متعددی را پوشش میدهد.
نمایه شدن یک مجله در ISC میتواند به افزایش قابلیت بازیابی و دیدهشدن مقالات آن در این پایگاه کمک کند؛ اما این موضوع بهتنهایی به معنای نمایه بودن مجله در Web of Science یا Scopus نیست.
در ایران، نشریات علمی داخلی نیز بر اساس ضوابط و نظام ارزیابی نهادهای مربوط بررسی میشوند.
در حوزه وزارت علوم، نشریات علمی بر اساس ارزیابیهای دورهای در رتبههای الف، ب، ج و د قرار میگیرند. برخی نشریات نیز ممکن است واجد شرایط دریافت عنوان رتبه بینالمللی باشند.
در حوزه علوم پزشکی نیز نشریات تحت ضوابط و فرآیندهای ارزیابی وزارت بهداشت بررسی میشوند.
بنابراین، هنگام بررسی اعتبار یک نشریه داخلی باید مرجع ارزیابی، آخرین رتبه اعلامشده و مقررات دانشگاه یا سازمان مقصد را در نظر بگیرید.
توجه: عناوین قدیمی «علمیپژوهشی» و «علمیترویجی» نباید بدون بررسی وضعیت فعلی نشریه بهعنوان رتبهبندی جاری استفاده شوند.