موسسه انتشاراتی اشراق: انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله، یکی از مراحل مهم پژوهش است. آشنایی با پایگاه‌های نمایه‌سازی معتبر مانند Web of Science، Scopus، PubMed و ISC به پژوهشگران کمک می‌کند تا اعتبار مجلات را بررسی کرده و با آگاهی بیشتری برای انتشار مقالات خود تصمیم بگیرند.
مقدمه
انتشار مقاله در مجلات معتبر بین‌المللی یکی از مهم‌ترین راه‌های ارائه دستاوردهای پژوهشی و توسعه دانش در حوزه‌های مختلف علمی است. بااین‌حال، انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله، نیازمند شناخت دقیق پایگاه‌های نمایه‌سازی و معیارهای ارزیابی اعتبار نشریات علمی است.
نمایه شدن یک مجله در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی، نشان‌دهنده قرار گرفتن آن در مجموعه منابع تحت پوشش آن پایگاه است؛ اما اعتبار علمی مجله را نباید صرفاً بر اساس نام یک پایگاه تعیین کرد. شاخص‌های استنادی، کیفیت فرایند داوری، اعتبار ناشر، وضعیت فعال بودن نمایه‌سازی و تناسب موضوعی مجله نیز از عوامل مهم در ارزیابی آن هستند.
از مهم‌ترین پایگاه‌های نمایه‌سازی و استنادی علمی در سطح بین‌المللی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
Web of Science (WOS)
Scopus
PubMed
MEDLINE
Islamic World Science Citation Center (ISC)
در ادامه، ویژگی‌ها و تفاوت‌های این پایگاه‌ها را بررسی می‌کنیم.
Web of Science یکی از معتبرترین پایگاه‌های استنادی علمی در جهان است که در حال حاضر توسط مؤسسه Clarivate مدیریت می‌شود. این پایگاه پیش‌تر در ارتباط با فعالیت‌های علمی شرکت Thomson Reuters شناخته می‌شد و پس از تغییرات سازمانی، مدیریت آن به Clarivate منتقل شد.
Web of Science امکان جست‌وجوی مقالات علمی، بررسی استنادات، شناسایی منابع پژوهشی و تحلیل عملکرد علمی پژوهشگران و مجلات را فراهم می‌کند.
اصطلاح ISI نیز در ادبیات دانشگاهی به‌طور رایج برای اشاره به مجلات نمایه‌شده در این مجموعه استفاده می‌شود؛ هرچند ISI نام تاریخی مؤسسه Institute for Scientific Information است و نباید آن را یک پایگاه مستقل در کنار Web of Science در نظر گرفت.
مجموعه اصلی Web of Science شامل چند نمایه مهم است:
SCIE: نمایه استنادی علوم طبیعی و مهندسی (Science Citation Index Expanded)
SSCI: نمایه استنادی علوم اجتماعی (Social Sciences Citation Index)
AHCI: نمایه استنادی هنر و علوم انسانی (Arts & Humanities Citation Index)
ESCI: نمایه منابع نوظهور (Emerging Sources Citation Index)
ضریب تأثیر مجله یا Journal Impact Factor (JIF) یکی از شاخص‌های استنادی است که توسط Clarivate در گزارش استنادی مجلات (Journal Citation Reports یا JCR) منتشر می‌شود.
در گذشته، ضریب تأثیر عمدتاً به مجلات نمایه‌شده در SCIE و SSCI اختصاص داشت؛ اما از انتشار JCR در سال 2023، این شاخص به مجلات واجد شرایط نمایه‌شده در تمامی مجموعه‌های اصلی Web of Science، از جمله ESCI و AHCI نیز گسترش یافت.
بنابراین، تقسیم‌بندی قدیمی مجلات Web of Science به دو گروه دارای Impact Factor و فاقد Impact Factor دیگر به شکل سابق معتبر نیست. البته برخورداری از JIF به‌تنهایی به معنای قرار گرفتن مجله در چارک‌های بالای Q1 یا Q2 نیست و باید رتبه و جایگاه آن به‌صورت جداگانه بررسی شود.
برای بررسی وضعیت نمایه‌سازی مجله، باید نام نشریه یا شماره استاندارد بین‌المللی آن (ISSN) را در سامانه رسمی Master Journal List جست‌وجو کنید.
لینک رسمی: https://mjl.clarivate.com/
همچنین برای مشاهده ضریب تأثیر و اطلاعات گزارش استنادی مجلات می‌توانید از سامانه JCR استفاده کنید:
https://jcr.clarivate.com/
Scopus یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های اطلاعاتی و استنادی علمی در جهان است که توسط انتشارات الزویر (Elsevier) ارائه می‌شود.
این پایگاه اطلاعات کتاب‌شناختی و استنادی مقالات، مجلات، کتاب‌ها و مجموعه مقالات کنفرانس‌های علمی را در حوزه‌های مختلف علوم پزشکی، مهندسی، علوم پایه، علوم انسانی و علوم اجتماعی پوشش می‌دهد.
از مهم‌ترین قابلیت‌های Scopus می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
جست‌وجوی مقالات و منابع علمی در رشته‌های مختلف
بررسی تعداد استنادات مقالات و پژوهشگران
ارزیابی عملکرد علمی نویسندگان و مؤسسات پژوهشی
بررسی شاخص‌های استنادی مجلات
مشاهده رتبه‌بندی مجلات در حوزه‌های موضوعی مختلف
یکی از معیارهای شناخته‌شده برای ارزیابی مجلات نمایه‌شده در Scopus، چارک یا Quartile است.
مجلات بر اساس شاخص‌های استنادی و جایگاه خود در هر حوزه موضوعی به چهار گروه تقسیم می‌شوند:
Q1: یک‌چهارم برتر مجلات در حوزه موضوعی مربوطه
Q2: یک‌چهارم دوم مجلات
Q3: یک‌چهارم سوم مجلات
Q4: یک‌چهارم پایانی مجلات
باید توجه داشت که رتبه چارکی یک مجله ممکن است در حوزه‌های موضوعی مختلف متفاوت باشد و با انتشار اطلاعات جدید نیز تغییر کند. همچنین چارک‌های Scopus و Web of Science الزاماً یکسان نیستند.
برای بررسی وضعیت مجله، بهتر است به سامانه رسمی Scopus Sources مراجعه کرده و نام مجله یا ISSN آن را جست‌وجو کنید.
لینک رسمی: https://www.scopus.com/sources
برای مشاهده شاخص‌های استنادی و رتبه‌بندی مجلات نیز می‌توانید از پایگاه SCImago استفاده کنید:
https://www.scimagojr.com/
توجه داشته باشید که SCImago یک سامانه مستقل تحلیل و رتبه‌بندی است که از داده‌های Scopus استفاده می‌کند و جایگزین استعلام رسمی وضعیت نمایه‌سازی در خود Scopus نیست.
PubMed یکی از مهم‌ترین سامانه‌های جست‌وجوی منابع علمی در حوزه پزشکی، علوم زیستی و زیست‌پزشکی است که توسط مرکز ملی اطلاعات زیست‌فناوری آمریکا (NCBI) ارائه می‌شود.
این سامانه امکان جست‌وجوی رایگان اطلاعات کتاب‌شناختی مقالات علمی را فراهم می‌کند و پژوهشگران می‌توانند از طریق آن به اطلاعات مقالات منتشرشده در مجلات مختلف دسترسی داشته باشند.
یکی از نکات مهم در ارزیابی مجلات پزشکی، تفاوت میان PubMed و MEDLINE است.
MEDLINE پایگاه کتاب‌شناختی اصلی کتابخانه ملی پزشکی آمریکا (NLM) است که مجلات آن پس از بررسی و ارزیابی تخصصی، بر اساس معیارهای علمی و کیفی انتخاب و نمایه‌سازی می‌شوند.
PubMed سامانه گسترده‌تری است که علاوه بر منابع MEDLINE، اطلاعات منابع دیگری را نیز پوشش می‌دهد.
بنابراین، نمایه شدن یک مقاله در PubMed لزوماً به معنای نمایه بودن مجله در MEDLINE نیست. هنگام بررسی اعتبار یک مجله پزشکی، باید مشخص شود که مجله صرفاً در PubMed قابل جست‌وجو است یا در MEDLINE نیز نمایه شده است.
برای بررسی وضعیت مجلات می‌توانید از سامانه‌های رسمی زیر استفاده کنید:
کاتالوگ کتابخانه ملی پزشکی آمریکا (NLM Catalog):
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/
سامانه جست‌وجوی مقالات PubMed:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (Islamic World Science Citation Center) یا ISC، یکی از پایگاه‌های استنادی علمی است که با هدف گردآوری، سازمان‌دهی، نمایه‌سازی و تحلیل اطلاعات علمی کشورهای اسلامی فعالیت می‌کند.
این پایگاه با بررسی مجلات علمی و شاخص‌های استنادی، زمینه ارزیابی و تحلیل عملکرد پژوهشی کشورها و مؤسسات علمی را فراهم می‌کند.
ISC در ارزیابی و معرفی نشریات علمی کشورهای اسلامی، به‌ویژه مجلات علمی منطقه، نقش مهمی دارد و اطلاعات آن می‌تواند برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مفید باشد.
برای بررسی وضعیت نمایه‌سازی مجلات در این پایگاه می‌توانید به سامانه رسمی ISC مراجعه کرده و عنوان مجله یا ISSN آن را جست‌وجو کنید.
لینک سامانه مجلات ISC:
http://mjl.isc.gov.ir/Default.aspx?lan=en
پس از آشنایی با مهم‌ترین پایگاه‌های نمایه‌سازی بین‌المللی، یکی از پرسش‌های مهم پژوهشگران این است که کدام پایگاه از اعتبار بیشتری برخوردار است و انتشار مقاله در مجلات نمایه‌شده در هر یک از این پایگاه‌ها چه جایگاهی در ارزیابی‌های دانشگاهی ایران دارد؟
پاسخ به این پرسش به رشته تحصیلی، مقطع دانشگاهی، نوع فعالیت پژوهشی و آیین‌نامه‌های نهاد ارزیابی‌کننده بستگی دارد.
در ایران، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ممکن است برای ارزیابی مجلات و مقالات، ضوابط و معیارهای متفاوتی داشته باشند. همچنین دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی می‌توانند بر اساس آیین‌نامه‌های داخلی خود، شرایط خاصی را برای پذیرش مقالات در نظر بگیرند.
بنابراین، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن ضوابط رسمی، یک رتبه‌بندی ثابت و یکسان مانند A، B و C را برای تمامی پایگاه‌های نمایه‌سازی و همه رشته‌های دانشگاهی ارائه کرد.
پیش از انتخاب مجله برای ارسال مقاله، بهتر است موارد زیر بررسی شوند:
1. پایگاه نمایه‌سازی مجله و وضعیت فعال بودن آن
2. اعتبار ناشر و هیئت تحریریه نشریه
3. برخورداری از شاخص‌های استنادی معتبر مانند JIF یا CiteScore
4. رتبه و چارک مجله در حوزه موضوعی مرتبط
5. کیفیت فرایند داوری و مدت‌زمان بررسی مقاله
6. تناسب موضوع مقاله با اهداف و دامنه موضوعی مجله
7. هزینه‌های احتمالی داوری، انتشار و دسترسی آزاد
8. سابقه انتشار و رعایت اصول اخلاق نشر علمی
همچنین لازم است پیش از ارسال مقاله، از قرار نداشتن مجله در فهرست نشریات نامعتبر یا لغوشده اطمینان حاصل کنید.
موسسه انتشاراتی اشراق با بهره‌گیری از تجربه و تخصص در زمینه خدمات پژوهشی و انتشار مقالات علمی، تلاش می‌کند مسیر چاپ مقالات پژوهشگران در مجلات معتبر داخلی و بین‌المللی را تسهیل کند.
این مؤسسه با ارائه خدمات تخصصی از جمله ترجمه مقالات علمی، ویرایش تخصصی، فرمت‌بندی مقالات، معرفی مجلات متناسب با موضوع پژوهش و مشاوره در زمینه انتخاب نشریات معتبر، پژوهشگران را در مسیر انتشار دستاوردهای علمی خود همراهی می‌کند.
هدف از ارائه این خدمات، کمک به پژوهشگران برای انتخاب آگاهانه مجلات، رعایت استانداردهای انتشار علمی و افزایش کیفیت مقالات ارسالی به نشریات معتبر است.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
Web of Science، Scopus، PubMed، MEDLINE و ISC از مهم‌ترین پایگاه‌های علمی هستند.
Web of Science نام پایگاه استنادی Clarivate و ISI اصطلاح رایج برای مجلات نمایه‌شده در آن است.
از سال 2023، مجلات واجد شرایط در تمامی مجموعه‌های اصلی Web of Science مشمول دریافت JIF شده‌اند.
اینستاگرام
تلگرام