موسسه انتشاراتی اشراق: تشخیص مجلات جعلی و ربوده‌شده نیازمند بررسی چندجانبه است. بررسی ISSN، وب‌سایت و دامنه، ناشر و هیئت تحریریه، فرایند داوری، هزینه انتشار، سیاست‌های اخلاق نشر و ادعای نمایه‌سازی در پایگاه‌های معتبر می‌تواند به انتخاب مطمئن‌تر مجله کمک کند. هیچ معیار واحدی به‌تنهایی اعتبار مجله را تضمین نمی‌کند.
طی سال‌های اخیر، همزمان با گسترش انتشار الکترونیکی مقالات علمی، تعداد مجلات جعلی، وب‌سایت‌های تقلبی و مجلات ربوده‌شده (Hijacked Journals) افزایش یافته است. در این شیوه، افراد سودجو با سوءاستفاده از نام و اعتبار مجلات واقعی، ایجاد وب‌سایت‌های مشابه و استفاده از اطلاعاتی مانند عنوان مجله، ISSN، نام سردبیر یا حتی مقالات منتشرشده، تلاش می‌کنند پژوهشگران را فریب دهند.
از سوی دیگر، برخی ناشران نامعتبر با راه‌اندازی مجلات متعدد، بدون فراهم کردن داوری علمی و فرایند سردبیری مناسب، با وعده پذیرش و چاپ سریع مقاله، از نویسندگان هزینه دریافت می‌کنند. البته دریافت هزینه انتشار به‌خودی‌خود نشانه جعلی بودن مجله نیست؛ بسیاری از مجلات معتبر نیز برای انتشار دسترسی آزاد (Open Access) هزینه دریافت می‌کنند. آنچه اهمیت دارد، شفافیت هزینه‌ها، کیفیت داوری و اعتبار فرایند انتشار است.
بسیاری از قربانیان این مجلات، پژوهشگرانی هستند که به دلیل نیاز فوری به چاپ مقاله، بدون بررسی کافی، به تبلیغات ایمیلی یا وب‌سایت‌های ظاهراً معتبر اعتماد می‌کنند. تشخیص برخی از این مجلات، به‌ویژه مجلات ربوده‌شده، برای افراد کم‌تجربه آسان نیست.
آیا مطمئن هستید مجله‌ای که برای انتشار مقاله خود انتخاب کرده‌اید، یک مجله معتبر و واقعی است؟
در ادامه، برخی از روش‌های کاربردی برای شناسایی مجلات جعلی و ارزیابی اعتبار مجلات علمی ارائه می‌شود. این روش‌ها باید در کنار یکدیگر استفاده شوند و هیچ معیار واحدی به‌تنهایی نمی‌تواند اعتبار یک مجله را اثبات کند. راهنمای بین‌المللی Think. Check. Submit نیز بر بررسی چندجانبه هویت مجله، ناشر، داوری، هزینه‌ها، نمایه‌سازی و سیاست‌های انتشار تأکید دارد.
برخی مجلات معتبر، به‌خصوص نشریاتی که شهرت عمومی کمتری دارند، ممکن است هدف ایجاد وب‌سایت‌های جعلی یا ربوده‌شده قرار گیرند. در این موارد، جاعلان تلاش می‌کنند با استفاده از نام و مشخصات مجله اصلی، وب‌سایتی مشابه ایجاد کنند.
برخی نشریات به دلیل نداشتن وب‌سایت مناسب یا تغییر وب‌سایت و ناشر در طول زمان نیز ممکن است بیشتر در معرض سوءاستفاده قرار گیرند. همچنین مجلاتی که در پایگاه‌های معتبر نمایه شده‌اند، ممکن است به دلیل اعتبار نامشان برای جاعلان جذاب باشند.
بنابراین صرف مشاهده نام یک مجله در Scopus یا Web of Science کافی نیست؛ باید وب‌سایت و اطلاعات همان مجله را مستقیماً از منابع رسمی بررسی کرد. برای Web of Science، Master Journal List مرجع رسمی بررسی پوشش مجلات است و برای Scopus نیز می‌توان عنوان مجله را در Scopus Sources بررسی کرد.
مجلات جعلی یا ناشران نامعتبر معمولاً نشانه‌هایی دارند که می‌تواند موجب ایجاد تردید شود. برای مثال، ممکن است دامنه فعالیت مجله بسیار گسترده و نامرتبط باشد و یک مجله در زمینه‌های متعدد و کاملاً متفاوت مقاله بپذیرد.
همچنین وجود تعداد غیرعادی مقالات از یک نویسنده یا یک کشور، انتشار تعداد بسیار زیادی مقاله در یک شماره، مقالات نامرتبط با حوزه تخصصی مجله، نبود اطلاعات روشن درباره ناشر و آدرس معتبر، یا وجود اطلاعات ناقص درباره سردبیر و هیئت تحریریه می‌تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد.
البته هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی دلیل قطعی جعلی بودن مجله نیست؛ بلکه باید مجموعه نشانه‌ها در کنار یکدیگر بررسی شوند.
یکی از نخستین اقدامات، بررسی ISSN مجله است. عنوان مجله، ISSN، نام ناشر و اطلاعات وب‌سایت باید با یکدیگر مطابقت داشته باشند. می‌توان اطلاعات ISSN را در ISSN Portal بررسی کرد.
داشتن ISSN به‌تنهایی به معنای معتبر بودن علمی مجله نیست؛ ISSN صرفاً یک شناسه برای نشریه است و باید سایر مشخصات مجله نیز بررسی شود.
تاریخ ثبت دامنه و اطلاعات آن می‌تواند به‌عنوان یک نشانه کمکی بررسی شود. برای مثال، اگر وب‌سایتی ادعا کند مجله‌ای از سال‌ها قبل فعالیت داشته، اما هیچ سابقه‌ای از آن دامنه یا وب‌سایت وجود نداشته باشد، موضوع نیازمند بررسی بیشتر است.
با این حال، تازه بودن دامنه به‌تنهایی نشانه جعلی بودن نیست؛ زیرا ممکن است ناشر وب‌سایت خود را تغییر داده یا دامنه جدیدی ثبت کرده باشد. بنابراین اطلاعات دامنه باید با آرشیو مجله، اطلاعات ناشر و منابع مستقل تطبیق داده شود.
چند عنوان از مقالات مجله را در Google Scholar و سایر پایگاه‌های علمی جست‌وجو کنید. بررسی کنید که مقاله، نویسندگان، وابستگی سازمانی و DOI آن با اطلاعات منتشرشده مطابقت داشته باشد.
اگر مقالاتی از آرشیو مجله در نشریات دیگر نیز با همان عنوان و نویسندگان مشاهده شد، موضوع باید دقیق‌تر بررسی شود؛ زیرا ممکن است با انتشار تکراری، کپی‌برداری یا حتی آرشیو ساختگی مواجه باشیم.
یکی از روش‌های ساده برای بررسی مجلات مشکوک این است که عنوان دقیق مجله را همراه با عباراتی مانند Hijacked Journal، Fake Journal یا Predatory Journal جست‌وجو کنید.
ممکن است ناشر اصلی، دانشگاه‌ها، کتابخانه‌ها یا منابع تخصصی درباره وب‌سایت جعلی یک مجله هشدار داده باشند. البته نبودن چنین گزارشی نیز به معنی معتبر بودن مجله نیست و باید بررسی‌های دیگر نیز انجام شود.
اگر مجله ادعا می‌کند در Scopus یا Web of Science نمایه شده است، این ادعا را مستقیماً در پایگاه اصلی بررسی کنید و به لوگو یا نوشته موجود در سایت مجله اکتفا نکنید.
در مورد Web of Science باید Master Journal List و در مورد Scopus باید Scopus Sources بررسی شود. فهرست Scopus شامل عناوین فعال و همچنین عناوین متوقف‌شده است و اطلاعات آن به‌طور دوره‌ای به‌روزرسانی می‌شود.
همچنین باید در مورد عبارت «Impact Factor» دقت کرد. هر شاخصی که با عنوان‌هایی مانند Global Impact Factor یا عناوین مشابه در سایت یک مجله درج شده باشد، الزاماً Journal Impact Factor رسمی نیست. بنابراین منبع و نام دقیق شاخص باید بررسی شود.
در برخی موارد، وب‌سایت جعلی از نام یک مجله معتبر استفاده می‌کند یا نامی بسیار مشابه با آن انتخاب می‌کند. بنابراین عنوان دقیق مجله را همراه با ISSN، نام ناشر و آدرس وب‌سایت بررسی کنید.
اگر چند وب‌سایت با نام مشابه پیدا شد، نباید صرفاً اولین نتیجه جست‌وجو را سایت رسمی مجله در نظر گرفت. بهتر است وب‌سایت رسمی از طریق ناشر یا منابع مستقل شناسایی شود.
همچنین در موارد مشکوک می‌توان نام مجله را همراه با عبارت‌هایی مانند Hijacked، Fake یا Predatory جست‌وجو کرد.
مجله باید اطلاعات روشنی درباره فرایند Peer Review ارائه کند؛ از جمله نوع داوری و نحوه ارزیابی مقاله.
اگر وب‌سایت مجله عباراتی مانند Fast Review، Quick Acceptance یا Guaranteed Acceptance را تبلیغ می‌کند، اما توضیح روشنی درباره داوری ارائه نمی‌دهد یا پذیرش مقاله را تضمین می‌کند، باید با احتیاط بیشتری برخورد کرد.
البته سرعت بالای داوری به‌تنهایی نشانه جعلی بودن مجله نیست؛ معیار مهم، شفافیت و واقعی بودن فرایند داوری است. راهنمای Think. Check. Submit نیز توصیه می‌کند پژوهشگران نوع داوری، استقلال داوران و هرگونه وعده پذیرش یا داوری بسیار کوتاه را بررسی کنند.
نام سردبیر و اعضای هیئت تحریریه را بررسی کنید و در صورت امکان، وابستگی دانشگاهی یا سازمانی آنها را از صفحات رسمی دانشگاه‌ها یا مؤسسات مربوطه تطبیق دهید.
وجود نام افراد شناخته‌شده در هیئت تحریریه به‌تنهایی کافی نیست؛ مهم این است که این افراد واقعاً با مجله همکاری داشته باشند و اطلاعات آنها صحیح باشد.
مجله باید به‌طور شفاف مشخص کند که آیا برای انتشار مقاله هزینه‌ای دریافت می‌کند، مبلغ آن چقدر است و این هزینه در چه مرحله‌ای دریافت می‌شود.
دریافت APC به‌خودی‌خود نشانه جعلی بودن مجله نیست. مسئله اصلی، شفاف بودن هزینه‌ها و شرایط پرداخت است. مجلات معتبر باید اطلاعات مربوط به هزینه‌های انتشار را به‌صورت روشن در وب‌سایت خود اعلام کنند.
مجله معتبر باید سیاست مشخصی درباره مواردی مانند سرقت علمی، تعارض منافع، اصلاح یا پس‌گرفتن مقاله (Retraction)، شکایت و اعتراض، نویسندگی و سایر مسائل اخلاق نشر داشته باشد.
نبود چنین اطلاعاتی یا ارائه اطلاعات بسیار مبهم درباره سیاست‌های اخلاقی، می‌تواند یکی از نشانه‌های هشدار باشد.
انتخاب مجله مناسب یکی از مراحل مهم انتشار مقاله است. پیش از ارسال مقاله یا پرداخت هرگونه هزینه، اطلاعات مجله را از چند منبع مستقل بررسی کنید و تنها به ادعاهای درج‌شده در وب‌سایت یا ایمیل تبلیغاتی آن اعتماد نکنید.
در صورت تردید، استفاده از راهنمای Think. Check. Submit. می‌تواند برای بررسی اولیه مجله مفید باشد. این راهنما برای پژوهشگران طراحی شده است تا پیش از ارسال مقاله، اعتبار و شفافیت مجله یا ناشر را بررسی کنند.
به یاد داشته باشید: داشتن ISSN، DOI، وب‌سایت، نمایه‌سازی ادعایی یا حتی دریافت هزینه، هیچ‌کدام به‌تنهایی اعتبار یک مجله را تضمین نمی‌کنند. اعتبار مجله باید با بررسی مجموعه‌ای از شواهد و منابع مستقل ارزیابی شود.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
خیر. ISSN فقط شناسه نشریه است و به‌تنهایی اعتبار علمی یا نمایه‌شدن مجله را اثبات نمی‌کند.
ادعای درج‌شده در سایت مجله کافی نیست. باید عنوان و ISSN مجله را مستقیماً در Scopus Sources یا Master Journal List بررسی کرد.
خیر. بسیاری از مجلات معتبر برای انتشار مقاله، به‌ویژه در مدل دسترسی آزاد، هزینه دریافت می‌کنند. مهم، شفافیت هزینه‌ها، فرایند داوری و اعتبار ناشر و مجله است.
اینستاگرام
تلگرام