شاخص های رتبه بندی دانشگاه های جهان

نظام رتبه‌بندی وبومتریک

موسسه تحقیقاتی CSIC از اولین سازمان‌های تحقیقات پایه در اروپا و متشکل از حدود 126 مرکز و آزمایشگاه در سطح کشور اسپانیا می‌باشد که تحقیقات خود را در زمینه ارزیابی وضعیت وب‌سایت‌ها از سال 2004 آغاز نموده ‌است. این مؤسسه، هر شش ماه یکبار حددود 21000 دانشگاه‌ و مرکز آموزشی و پژوهشی سراسر جهان را بر مبنای وب‌سایت‌ آن‌ها مورد بررسی قرار می‌دهد. شاخص‌های ارزیابی این نظام در دو گروه دسته‌بندی شده و به هر گروه وزنی متناسب با اهمیت آن اختصاص داده شده است.

نظام رتبه بندی URAP

لابراتوار تحقیقاتی رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس عملکرد آکادمیک از سال 2009 بیش از 2000 دانشگاه برتر در سراسر جهان را بر اساس معیارهای کمی و کیفی رتبه‌بندی کرده است. نظام URAP در سال 2013 بر اساس شش شاخص به رتبه‌بندی دانشگاه‌های سرتاسر جهان پرداخته است. این شاخص‌ها عبارتند از: تعداد مقالات، استنادها، تعداد کل مدارک، مجموع تأثیر مجلات، مجموع تأثیر استنادی مجلات، همکاری بین‌المللی.

نظام رتبه‌بندی QS

نظام رتبه بندی QS از سال 2004 آغاز به کار کرده و از سال 2011 اقدام به رتبه‌بندی دانشگاه‌ها به تفکیک رشته نموده است. با توجه به دشواری دسترسی به اطلاعات دانشکده‌ها و رشته‌ها در دانشگاه‌های کوچک، این نظام رتبه‌بندی شاخص‌های ارزیابی خود را به شاخص‌هایی محدود کرده است که امکان جمع‌آوری آن به صورت مستقل وجود دارد. از جمله شاخص‌های این رتبه‌بندی می‌توان به میزان استناد به مقالات، نسبت استاد به دانشجو (20 درصد)، دیدگاه کارفرمایان (10 درصد) و تعداد استادان و دانشجویان بین‌المللی دانشگاه‌ها (10 درصد) و استناد به عضوهیات علمی (20 درصد) اشاره کرد.

نظام رتبه بندی سایمگو

یک رتبه‌بندی دیگر توسط گروه پژوهشی SCImago انجام می‌شود که بر اساس تعداد مقالات علمی موسسات تحقیقاتی دولتی و آموزش عالی کشورهای مختلف موجود در دیتابیس Scopus از انتشارات Elsevier بدست آمده‌ است.

نظام رتبه بندی لیدن

مرکز مطالعات دانشگاه علم و فناوری لیدن، فعالیت خود را در هلند از سال 2007 در زمینه ارزیابی عملکرد علمی دانشگاه‌های جهان آغاز نموده است. این موسسه سالانه 750 دانشگاه برتر جهان را بر اساس شاخص‌های علم‌سنجی رتبه‌بندی می‌نماید. شاخص‌های این نظام به دو دسته کلی شاخص‌های تأثیر و همکاری تقسیم می‌شوند. اطلاعات مربوط به این شاخص‌ها از پایگاه داده‌ علوم (Web of Science) جمع‌آوری شده و نتایج سال 2014 بر اساس اطلاعات سالهای 2009- 2012 می‌باشد. این نظام علاوه بر رتبه‌بندی کلی، دانشگاه‌‌های برتر را در 7 زمینه علوم شناختی و بهداشتی،‌ علوم زیست محیطی، علوم زیستی، مهندسی و علوم کامپیوتر و ریاضیات، علوم پزشکی، علوم طبیعی و علوم اجتماعی نیز معرفی می‌نماید.

نظام رتبه‌بندی شانگ‌های (SJTU)

یکی از رتبه‌بندی‌های آموزشی معتبر و مهم دانشگاه‌های جهان، رتبه‌بندی است که توسط دانشگاه جیائوتانگ شانگ‌های (SJTU) انجام می‌شود. این رتبه‌بندی که تحت عنوان رتبه‌بندی علمی دانشگاه‌های جهان (ARWU) شناخته می‌شود، قدیمی‌ترین رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان است که نخستین بار در سال 3182 (2221 میلادی) و در قالب یک پروژه بزرگ ملی در کشور چین انجام شد. این موسسه هر سال بیش از 1000 دانشگاه را بر اساس معیارهای پژوهشی ارزیابی نموده و از این میان 500 دانشگاه برتر جهان را اعلام می‌نماید. این نظام هر دانشگاهی که دارای جایزه نوبل، مدال‌های رشته‌ای و موضوعی، نویسندگان پر استناد یا مقالات منتشر شده در مجلات علوم باشند را در ارزیابی لحاظ می‌نماید. رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس رشته در رشته‌های ریاضیات، علوم طبیعی، فنی و مهندسی، فناوری و علوم رایانه، علوم زیستی و کشاورزی، طب بالینی، داروسازی و غلوم اجتکاعی می‌باشد.

نظام رتبه بندی تایمز (THE)

مؤسسه رتبه‌بندی انگلیسی تایمز در اکتبر هر سال 400 دانشگاه برتر جهان را اعلام می‌نماید. این مؤسسه دانشگاه‌ها را با استفاده از 13 شاخص در 5 محور اصلی ارزیابی و رتبه‌بندی می‌نماید. بخش زیادی از اطلاعات مربوط به این شاخص‌ها به صورت خود اظهاری جمع‌آوری می‌شود. از جمله ایرادات وارده بر این نظام رتبه‌بندی این بود که برخلاف رتبه‌بندی دانشگاه شانگ‌های که به مباحث آکادمیک اهمیت بیشتری می‌دهد، رتبه‌بندی موسسه تایمز بیشتر به شهرت دانشگاه اهمیت می‌دهد. در رتبه‌بندی این موسسه 13 شاخص در نظر گرفته شده است که در قالب پنج دسته آموزش، تحقیقات، انتقال دانش (میزان ارجاع به مقالات)، درآمد صنعتی، و وجهه بین‌المللی دسته‌بندی شده‌اند.

رتبه‌بندی کشورهای جهان اسلام (ISC)

واگذاری رتبهبندی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و اجرای رتبه بندی برای نخستین بار در تاریخ آموزش عالی ایران در سال 1389 به پایگاه استنادی جهان اسلام مستقر در کتابخانه منطقه‌ای علوم و فناوری شیراز سپرده شده است. این پایگاه در راستای اهداف و رسالت خویش، ضمن فراهم آوردن امکان ارزیابی و رتبه‌گذاری کشورها، دانشگاه‌ها، مجلات علمی و همچنین پژوهشگران ایران و دیگر کشورهای جهان اسلام در سطح بین‌المللی، جایگاه تولید علم آنها و نقاط قوت و ضعفشان را درحوزه‌های موضوعی مختلف ترسیم می‌نماید. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی کشور را براساس 26 شاخص در قالب 5 معیار کلی پژوهش، آموزش، وجهه بین‌المللی، تسهیلات-امکانات و فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و صنعتی که مهمترین مأموریت‌های دانشگاهی را مد نظر قرار می‌دهند، ارزیابی و رتبه‌بندی می‌کند.

نظام رتبه‌بندی 4ICU

این موسسه از سال 2005 فعالیت خود را در زمینه ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی جهان بر اساس میزان شهرت وب‌سایت‌ آنان آغاز نموده است. این موسسه هر ساله حدود 11000 دانشگاه و مرکز آموزشی را از 200 کشور جهان مورد ارزیابی و رتبه‌بندی قرار می­‌دهد. اطلاعات مورد نیاز جهت این بررسی از 3 موتور جستجوی Google ،Alexa و Majestic Seo کسب می‌گردد.

معرفی نظام رتبه‌بندی U-Multirank

این نظام رتبه‌بندی برای نخستین بار در سال 2014 با رتبه‌بندی بیش از 850 دانشگاه، 1000 دانشکده و 5000 گروه آموزشی در 74 کشور جهان کار خود را آغاز کرد. ابتدا موضوعات مهندسی برق و الکترونیک، مکانیک و مطالعات تجاری را مورد سنجش قرار داد اما از سال بعد دامنه بررسی خود را به سایر حوزه‌های موضوعی نیز گسترش داد. این نظام با پشتیبانی اتحادیه اروپا و با هدایت کنسرسیومی متشکل از سازمان‌هایی نظیر مرکز مطالعات آموزش عالی کشورهای نروژ و آلمان، مرکز مطالعات علوم و تکنولوژی دانشگاه لیدن، انتشارات دانشگاهی الزویر و... ایجاد و پشتیبانی می‌شود. این نظام رتبه‌بندی با رویکردی چندبعدی مؤسسات آموزش عالی را رتبه‌بندی می‌کند. این ابعاد عبارت‌اند از آموزش و یادگیری، پژوهش، انتقال دانش، جهت‌گیری بین‌المللی و موقعیت داخلی. با کمک داده‌های ارائه‌شده توسط این نظام رتبه‌بندی، کاربران می‌توانند بر اساس سنجه‌ها و شاخص‌های موردنظر خود به مقایسه دانشگاه‌های مختلف بپردازند. داده‌های این نظام رتبه‌بندی از منابع مختلف تهیه و استخراج می‌شود، از جمله مؤسساتی که آمارهای مختلف را تهیه می‌کنند، پایگاه‌های داده‌های کتابشناختی، پایگاه‌های ثبت اختراعات و... روش دیگر جمع‌آوری اطلاعات در این نظام رتبه‌بندی داده‌های استخراج‌شده از بررسی‌های پیمایشی سالانه و با توزیع پرسش‌نامه در نمونه‌ای بالغ بر 60000 دانشجویان مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های مورد بررسی است.

معرفی نظام رتبه‌بندی RUR

این نظام رتبه‌بندی در سال 2013 در مسکو، فدراسیون روسیه، تأسیس شد. نظام رتبه‌بندی RUR سیستم رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها است که عملکرد 850 دانشگاه برجسته از هشتاد کشور را برپایۀ بیست شاخص منحصربه‌فرد و چهار حوزۀ کلیدی فعالیت‌های دانشگاهی تدوین می‌کند: تدریس، تحقیق، تنوع جهانی و پایداری مالی. تمام اطلاعات خام نظام رتبه‌بندی RUR را شرکت جهانی تامسون رویترز فراهم می‌کند و از سال 2010 تاکنون را پوشش می‌دهد.

این نظام رتبه‌بندی به‌عنوان نظامی ارزیابی طراحی شده است. با این هدف که از طریق ارائۀ اطلاعات کافی دربارۀ عملکرد دانشگاه‌ها به ذی‌نفعان وظایف شخصی آنان را نشان دهد:‌ دانشجویان، جامعۀ دانشگاهی، مدیریت دانشگاه‌ها و سیاستگذاران. دفتر نمایندگی RUR، نظام رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها را منتشر می‌کند. همچنین به‌منظور تقویت رقابت دانشگاه‌ها در بخش آموزش عالی، خدمات مشاوره‌ای به آن‌ها ارائه می‌دهد.