موسسه انتشاراتی اشراق: اخلاق پژوهشی مجموعه اصول و قوانینی است که پژوهشگران باید در انجام تحقیق و انتشار نتایج آن رعایت کنند. این اصول شامل صداقت، امانتداری، احترام به مالکیت فکری، شفافیت در روششناسی و مسئولیتپذیری در قبال جامعه است. رعایت اخلاق نشر نه تنها اعتبار علمی پژوهشگر را حفظ میکند، بلکه به پیشرفت علم و اعتماد عمومی به دانش میانجامد.
تصور کنید سالها روی پژوهشی کار کردهاید، نتایج ارزشمندی به دست آوردهاید و آن را در مجلهای معتبر منتشر کردهاید. اما پس از مدتی متوجه میشوید که شخصی بدون ذکر منبع، از کار شما استفاده کرده است. چه احساسی پیدا میکنید؟ این همان احساسی است که با نقض اخلاق پژوهشی در نویسنده اصلی ایجاد میشود.
اخلاق پژوهشی مجموعهای از اصول و استانداردهایی است که رفتار پژوهشگران را در انجام تحقیق و انتشار نتایج هدایت میکند. این اصول تضمین میکنند که پژوهش با صداقت، انصاف و احترام به حقوق دیگران انجام شود. در این مطلب، مهمترین اصول اخلاقی در نشر آثار علمی را مرور میکنیم.
صداقت، سنگ بنای تمام فعالیتهای پژوهشی است. پژوهشگر متعهد است:
دادهها را دستکاری یا جعل نکند
نتایج را به صورت واقعی گزارش دهد
از بزرگنمایی یافتهها خودداری کند
محدودیتهای پژوهش را صادقانه بیان کند
این اصل شامل موارد زیر است:
ذکر دقیق منابع استفاده شده
اخذ مجوز برای استفاده از آثار دیگران
احترام به حق مؤلف و کپیرایت
خودداری از سرقت علمی در همه اشکال آن
پژوهشگر باید:
روش تحقیق را به طور کامل و شفاف شرح دهد
منابع مالی و حمایتکنندگان را اعلام کند
هرگونه تعارض منافع را افشا کند
دادهها را در دسترس دیگران قرار دهد (در صورت امکان)
پژوهشگر در قبال موارد زیر مسئول است:
صحت و اعتبار یافتهها
رعایت حقوق مشارکتکنندگان
پیامدهای اجتماعی پژوهش
آموزش و راهنمایی دانشجویان
سرقت علمی (Plagiarism) به معنای استفاده از آثار یا ایدههای دیگران بدون ذکر منبع و انتساب آن به خود است. این عمل، جدیترین تخلف اخلاقی در نشر علمی محسوب میشود.
1. سرقت ادبی مستقیم: کپی کردن عین جملات دیگران بدون استفاده از گیومه و ذکر منبع.
2. سرقت علمی از خود: استفاده مجدد از آثار قبلی خود بدون ذکر منبع (مانند استفاده از بخشهایی از مقاله قبلی در مقاله جدید).
3. بازنویسی بدون ذکر منبع: تغییر چند کلمه از متن اصلی و ارائه آن به عنوان نوشته خود.
4. سرقت موزاییکی: ترکیب عباراتی از منابع مختلف و ارائه آن به عنوان اثر جدید بدون ذکر منابع.
5. سرقت ایده: استفاده از ایدههای دیگران (مثل پروپوزال یا طرح پژوهشی) بدون ذکر منبع.
رد مقاله در همان مرحله اولیه
محرومیت از انتشار در مجلات معتبر
ابطال مدرک تحصیلی
از دست دادن اعتبار علمی
پیگرد قانونی در موارد جدی
بر اساس راهنمای کمیته بینالمللی ناشران پزشکی (ICMJE)، یک نفر واجد شرایط نویسندگی است که:
1. مشارکت علمی قابل توجه در طراحی، گردآوری دادهها یا تحلیل داشته باشد
2. در نگارش یا بازبینی نقادانه مقاله مشارکت کرده باشد
3. نسخه نهایی را تأیید کرده باشد
4. مسئولیت تمام جنبههای کار را بپذیرد
نویسندگی افتخاری (Gift Authorship) و نویسندگی مهمان (Guest Authorship) به مواردی گفته میشود که فردی بدون داشتن نقش علمی، به دلیل جایگاه یا روابط شخصی در لیست نویسندگان قرار میگیرد. این عمل غیراخلاقی است.
ترتیب نویسندگان باید بر اساس میزان مشارکت تعیین شود و با توافق همه نویسندگان باشد. نویسنده اول کسی است که بیشترین مشارکت را داشته و نویسنده مسئول (Corresponding Author) کسی است که مسئولیت مکاتبات با مجله را بر عهده دارد.
داوران مقالات علمی وظایف اخلاقی زیر را دارند:
بیطرفی: داوری بر اساس کیفیت علمی، نه عوامل شخصی
محرمانگی: عدم افشای محتوای مقاله قبل از انتشار
صراحت: بیان نقاط قوت و ضعف با دلیل
تخصص: پذیرش داوری فقط در حوزه تخصصی خود
زمانبندی: انجام داوری در زمان مقرر
تعارض منافع زمانی رخ میدهد که منافع شخصی یا حرفهای داور بر قضاوت او تأثیر بگذارد. موارد تعارض منافع:
همکاری یا رقابت نزدیک با نویسنده
روابط خانوادگی یا دوستی
منافع مالی
وابستگی سازمانی مشترک
در صورت وجود تعارض منافع، داور باید از داوری انصراف دهد.
ارسال همزمان یک مقاله به چند مجله، تخلف اخلاقی محسوب میشود. شما باید تا دریافت نتیجه قطعی از یک مجله، مقاله را به مجله دیگری ارسال نکنید.
انتشار یک مقاله در دو مجله مختلف (حتی با تغییرات جزئی) بدون ذکر منبع، تخلف اخلاقی است. این کار منابع علمی را شلوغ کرده و اعتبار پژوهشگر را مخدوش میکند.
تقسیم نتایج یک پژوهش به چند مقاله کوچک و انتشار جداگانه آنها، اگر منجر به تولید مقالات بیارزش و تکراری شود، تخلف محسوب میشود.
اگر پس از انتشار مقاله، خطایی در آن کشف شود:
خطاهای جزئی: مقاله تصحیح (Correction) میشود
خطاهای اساسی یا تخلف: مقاله پسگیری (Retraction) میشود
پسگیری مقاله، یکی از جدیترین اتفاقات در نشر علمی است و اعتبار پژوهشگر را به شدت خدشهدار میکند.
در پژوهشهایی که با مشارکتکنندگان انسانی انجام میشود، باید:
اهداف پژوهش به طور کامل شرح داده شود
روشها و خطرات احتمالی توضیح داده شود
رضایت آگاهانه (Informed Consent) کتبی اخذ شود
حق انصراف در هر مرحله برای مشارکتکننده محفوظ باشد
اطلاعات شخصی مشارکتکنندگان باید محرمانه بماند و بدون اجازه آنها منتشر نشود. در صورت نیاز به انتشار اطلاعات، باید ناشناسسازی انجام شود.
پژوهشهای انسانی باید توسط کمیته اخلاق دانشگاه یا سازمان مربوطه تأیید شود و کد اخلاق در مقاله ذکر گردد.
iThenticate: استاندارد طلایی مجلات بینالمللی
Turnitin: مناسب برای دانشجویان و دانشگاهها
Similarity Check: سرویس مشترک ناشران
Adobe Photoshop با قابلیت بررسی لایهها
نرمافزارهای تخصصی تشخیص دستکاری تصاویر علمی
آشنایی با قوانین اخلاقی رشته تخصصی
اخذ مجوزهای لازم (کمیته اخلاق، سازمانهای مربوطه)
برنامهریزی برای رعایت حقوق مشارکتکنندگان
ثبت دقیق دادهها
حفظ امانتداری در گردآوری اطلاعات
رعایت محرمانگی
گزارش صادقانه نتایج
ذکر دقیق منابع
در دسترس قرار دادن دادهها (در صورت امکان)
پاسخگویی به سوالات و نقدها
نوع تخلف | توضیح | عواقب |
|---|---|---|
سرقت علمی | استفاده از آثار دیگران بدون ذکر منبع | رد مقاله، ابطال مدرک |
جعل داده | ساختن دادههای غیرواقعی | محرومیت از نشر، اخراج |
تحریف داده | تغییر دادهها برای رسیدن به نتیجه دلخواه | از دست دادن اعتبار |
نویسندگی افتخاری | اضافه کردن نام افراد بدون مشارکت | رد مقاله، تذکر |
ارسال همزمان | ارسال مقاله به چند مجله | رد، محرومیت موقت |
انتشار مضاعف | انتشار یک مقاله در دو مجله | پسگیری، محرومیت |
اخلاق پژوهشی، زیربنای اعتماد در علم است. بدون رعایت اصول اخلاقی، دانش علمی اعتبار خود را از دست میدهد و جامعه به پژوهشگران بیاعتماد میشود. هر پژوهشگر مسئول است با رعایت صداقت، امانتداری و احترام به حقوق دیگران، به پیشرفت علم کمک کند.
به یاد داشته باشید که اعتبار علمی شما، ارزشمندترین دارایی شماست. این اعتبار در طول سالها با رعایت اصول اخلاقی ساخته میشود و میتواند با یک تخلف اخلاقی برای همیشه از بین برود. پس در همه مراحل پژوهش، اخلاق را سرلوحه کار خود قرار دهید
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
بله، این کار "سرقت علمی از خود" نامیده میشود و تخلف اخلاقی محسوب میگردد. حتی اگر نویسنده خودتان باشید، باید منبع قبلی را ذکر کنید.
کسانی که در طراحی پژوهش، گردآوری دادهها، تحلیل و تفسیر، یا نگارش مقاله مشارکت علمی داشتهاند. افرادی که صرفاً کمک مالی یا اداری کردهاند، در بخش تقدیر و تشکر ذکر میشوند.
این عدد به سیاست مجله بستگی دارد، اما معمولاً مشابهت زیر 15-20٪ قابل قبول است. مشابهت بالای 25٪ معمولاً منجر به رد مقاله میشود
اینستاگرام
تلگرام