موسسه انتشاراتی اشراق: داوری دوسوکور روشی برای ارزیابی مقاله است که در آن هویت نویسندگان و داوران از یکدیگر پنهان میماند. در این راهنما با روش حذف اطلاعات هویتی، آمادهسازی فایلهای ناشناس و نکات مهم پیش از ارسال مقاله آشنا میشوید.
داوری دوسوکور یا Double-Blind Peer Review یکی از روشهای ارزیابی مقالات علمی است که در آن هویت نویسندگان برای داوران و هویت داوران برای نویسندگان ناشناس باقی میماند. هدف این روش، کاهش تأثیر عواملی مانند شهرت علمی، وابستگی سازمانی و موقعیت حرفهای نویسنده بر ارزیابی مقاله است. در این شیوه، داور باید دستنوشته را بر اساس معیارهایی مانند نوآوری، روششناسی، اعتبار یافتهها، کیفیت نگارش و ارتباط موضوع با حوزه مجله بررسی کند؛ نه بر اساس شناخت قبلی از نویسنده.
برای اجرای صحیح این فرایند، نویسنده باید نسخهای از مقاله را بدون اطلاعات شناساییکننده آماده کند. این نسخه معمولاً در کنار یک فایل جداگانه شامل مشخصات نویسندگان در سامانه مجله بارگذاری میشود. البته همه مجلات از داوری دوسوکور استفاده نمیکنند. بنابراین، پیش از آمادهسازی فایلها باید مدل داوری و دستورالعمل نویسندگان ژورنال هدف را بررسی کنید.

مدل داوری مجلات علمی یکسان نیست. سه روش رایج عبارتاند از:
نوع داوری | اطلاعات پنهانشده |
|---|---|
داوری یکسوکور (Single-Blind) | هویت داور برای نویسنده پنهان است، اما داور هویت نویسنده را میداند. |
داوری دوسوکور (Double-Blind) | هویت نویسنده و داور از یکدیگر پنهان است. |
داوری باز (Open Peer Review) | هویت طرفین ممکن است آشکار باشد و در برخی مجلات، گزارشهای داوری نیز منتشر شوند. |
تفاوت اصلی این روشها در میزان ناشناسبودن طرفین فرایند داوری است. در داوری دوسوکور، مسئولیت آمادهسازی نسخه ناشناس بر عهده نویسنده است و حتی اطلاعات پنهان در مشخصات فایل نیز باید بررسی شوند.

ناشناسسازی صحیح کمک میکند داور تا حد امکان مقاله را بر اساس محتوای علمی آن ارزیابی کند. اگر نام نویسنده، دانشگاه محل فعالیت یا اطلاعات هویتی در فایل باقی بماند، ممکن است هدف داوری دوسوکور بهدرستی محقق نشود. این موضوع فقط به حذف نام نویسندگان از صفحه اول محدود نیست. اطلاعاتی که در بخش سپاسگزاری، منابع مالی، تصاویر، جداول، فایلهای تکمیلی و حتی مشخصات فنی سند وجود دارند نیز ممکن است هویت نویسنده را آشکار کنند. برای مثال، ممکن است پژوهشگر نام خود را از صفحه عنوان حذف کرده باشد، اما نام کامل او همچنان در بخش Author فایل Word ثبت شده باشد. در چنین شرایطی، نسخه مقاله از نظر ظاهری ناشناس است، اما اطلاعات هویتی آن همچنان قابل مشاهده خواهد بود. بنابراین، ناشناسسازی باید هم محتوای قابل مشاهده و هم اطلاعات پنهان فایلها را در بر بگیرد.
پیش از ارسال مقاله به مجلهای که از داوری دوسوکور استفاده میکند، باید تمام بخشهایی را که ممکن است هویت نویسنده یا مؤسسه محل فعالیت او را آشکار کنند بررسی کنید. مهمترین موارد عبارتاند از:
1. نام و مشخصات نویسندگان: نام کامل، وابستگی سازمانی، ایمیل، شماره تماس و شناسه ORCID باید از نسخهای که برای داوران ارسال میشود حذف شوند.
2. صفحه عنوان: اگر مجله درخواست کرده است، صفحه عنوان را بهصورت فایل جداگانه بارگذاری کنید و اطلاعات نویسندگان را در آن قرار دهید.
3. بخش سپاسگزاری: نام افراد، گروهها یا سازمانهایی که ممکن است هویت نویسنده را مشخص کنند، باید مطابق دستورالعمل مجله از نسخه ناشناس حذف یا به فایل جداگانه منتقل شوند.
4. اطلاعات حمایت مالی: نام سازمان تأمینکننده بودجه، شماره گرنت و اطلاعات شناساییکننده منابع مالی را مطابق الزامات ژورنال از نسخه داوری جدا کنید.
5. اطلاعات اخلاق پژوهش: نام دانشگاه یا کمیته اخلاق ممکن است هویت پژوهشگر را آشکار کند. در این شرایط باید از شیوه مورد تأیید مجله برای ارائه اطلاعات اخلاقی استفاده کنید؛ اطلاعات ضروری مربوط به رعایت اخلاق پژوهش را نباید بدون دستورالعمل مشخص حذف کرد.
6. سربرگ، پابرگ و مشخصات فایل: نام نویسنده، نام دانشگاه، لوگوی سازمان و اطلاعات درجشده در Header و Footer را بررسی کنید.
7. تصاویر، جداول و فایلهای تکمیلی: گاهی نام مؤسسه، لوگو، نام آزمایشگاه یا اطلاعات نویسندگان در شکلها و ضمائم باقی میماند. تمام این فایلها باید جداگانه بررسی شوند.
نکته مهم این است که اطلاعات حذفشده از نسخه داوری معمولاً باید در صفحه عنوان یا بخش تعیینشده در سامانه مجله ارائه شوند. هدف، حذف اطلاعات از دید داور است، نه حذف دائمی آنها از پرونده مقاله.
یکی از مهمترین مراحل آمادهسازی مقاله برای داوری دوسوکور، بررسی مشخصات و اطلاعات پنهان فایل Word است. این نرمافزار ممکن است اطلاعاتی مانند نام نویسنده، نام آخرین ویرایشگر، نظرات و تغییرات ثبتشده را در سند نگهداری کند.
برای بررسی این اطلاعات، مراحل زیر را انجام دهید:
1. ابتدا یک نسخه جداگانه از فایل مقاله تهیه کنید تا نسخه اصلی و اطلاعات آن محفوظ بماند.
2. فایل Word را باز کنید و وارد بخش File شوید.
3. از قسمت Info گزینه Check for Issues را انتخاب کنید.
4. روی گزینه Inspect Document کلیک کنید.
5. موارد قابل بررسی مانند Document Properties، Comments، Revisions و اطلاعات شخصی را انتخاب کنید.
6. گزینه Inspect را بزنید تا نرمافزار اطلاعات موجود در سند را بررسی کند.
7. در صورت شناسایی اطلاعات هویتی، موارد غیرضروری را مطابق دستورالعمل مجله حذف کنید.
8. فایل را ذخیره کنید و دوباره آن را بررسی کنید.
توجه: پیش از حذف نظرات یا تغییرات ثبتشده، مطمئن شوید تمام اصلاحات موردنیاز بررسی شدهاند. حذف اطلاعات باید روی نسخه مخصوص داوری انجام شود و نباید باعث از بین رفتن محتوای علمی یا اصلاحات ضروری مقاله شود.
پس از تبدیل مقاله به PDF نیز نباید تصور کنید اطلاعات هویتی بهطور خودکار حذف شدهاند. فایل PDF ممکن است نام نویسنده، عنوان سازمان، اطلاعات نرمافزار تولیدکننده یا سایر مشخصات را در بخش Properties نگهداری کند. برای بررسی این اطلاعات:
1. فایل PDF را با نرمافزار مناسب باز کنید.
2. وارد بخش Document Properties یا File Properties شوید.
3. قسمتهایی مانند Author، Title و سایر مشخصات سند را بررسی کنید.
4. اطلاعات هویتی غیرضروری را مطابق الزامات مجله اصلاح یا حذف کنید.
5. فایل را ذخیره و دوباره باز کنید تا از اعمال تغییرات مطمئن شوید.

علاوه بر مشخصات فایل، متن PDF را نیز بررسی کنید. نام نویسندگان، سربرگها، پابرگها، توضیحات تصاویر و اطلاعات باقیمانده در صفحات پایانی ممکن است همچنان قابل مشاهده باشند. در صورت استفاده از ابزارهای ویرایش PDF، مطمئن شوید اطلاعات موردنظر واقعاً حذف شدهاند و صرفاً با یک کادر سفید یا پوشش ظاهری پنهان نشدهاند.
یکی از بخشهای حساس در ناشناسسازی مقاله، ارجاع به پژوهشهای قبلی خود نویسنده است. حذف کامل این منابع معمولاً تصمیم درستی نیست؛ زیرا ممکن است پیوستگی علمی پژوهش را مختل کند یا ارزیابی پیشینه را دشوار سازد. بهتر است ارجاعات علمی مرتبط حفظ شوند، اما عبارتهایی که بهطور مستقیم هویت نویسنده را آشکار میکنند، اصلاح شوند.
برای مثال:
عبارت نامناسب | عبارت مناسبتر |
|---|---|
در پژوهش قبلی خود نشان دادیم که... | در یک پژوهش پیشین نشان داده شده است که... |
مطابق مطالعه قبلی ما... | مطابق نتایج مطالعه پیشین... |
همانطور که در مقاله قبلی خود بیان کردیم... | همانطور که در پژوهش پیشین گزارش شده است... |
در بیشتر موارد، استفاده از سومشخص برای اشاره به آثار منتشرشده نویسنده کافی است. اگر دستورالعمل مجله خواسته باشد که خودارجاعیها به شکل خاصی ناشناس شوند، باید دقیقاً همان شیوه را رعایت کنید. برای مثال، برخی مجلات استفاده از عباراتی مانند [Author, Year] را در متن و فهرست منابع درخواست میکنند؛ اما این روش برای همه ژورنالها یکسان نیست.
نکته مهم: منابع علمی مرتبط را صرفاً برای ناشناسسازی حذف نکنید. ابتدا دستورالعمل ژورنال را بررسی کنید و از تغییر غیرضروری فهرست منابع بپرهیزید.
در بسیاری از مجلاتی که داوری دوسوکور دارند، اطلاعات کامل نویسندگان باید در فایلی جداگانه با عنوان Title Page ارائه شود. این فایل برای بررسی سردبیر و مدیریت فرایند انتشار استفاده میشود و معمولاً در اختیار داوران قرار نمیگیرد.
صفحه عنوان میتواند شامل موارد زیر باشد:
عنوان کامل مقاله
نام و نام خانوادگی نویسندگان
وابستگی سازمانی هر نویسنده
نام و اطلاعات نویسنده مسئول
نشانی ایمیل و اطلاعات تماس
بخش سپاسگزاری
اطلاعات حمایت مالی
بیانیه تعارض منافع و سایر اطلاعات درخواستی

در کنار صفحه عنوان، ممکن است مجله فایلهای دیگری نیز درخواست کند؛ مانند کاورلتر، فرمهای اخلاق پژوهش، فایل شکلها و جداول یا اطلاعات تکمیلی. هر فایل باید بر اساس دستورالعمل ژورنال آماده شود. بهویژه فایلهایی که در اختیار داوران قرار میگیرند باید از نظر وجود اطلاعات هویتی بررسی شوند.
برخی نویسندگان تصور میکنند حذف نام و وابستگی سازمانی از صفحه اول برای ناشناسسازی کافی است؛ درحالیکه اطلاعات هویتی ممکن است در بخشهای دیگری از مقاله باقی مانده باشد. مهمترین اشتباهات عبارتاند از:

1. حذف نام نویسندگان بدون بررسی مشخصات فایل: اطلاعات Author و Last Modified By ممکن است همچنان در فایل Word یا PDF باقی بمانند.
2. باقیماندن نام دانشگاه در تصاویر: نمودارها، تصاویر آزمایشگاهی و فایلهای تکمیلی ممکن است شامل لوگو یا نام مؤسسه باشند.
3. حذف غیرضروری منابع خودارجاعی: حذف کامل پژوهشهای قبلی نویسنده میتواند به انسجام علمی مقاله آسیب بزند.
4. باقیماندن اطلاعات در سپاسگزاری: نام همکاران، آزمایشگاهها یا سازمانهای حمایتکننده ممکن است هویت نویسنده را مشخص کند.
5. استفاده از نام نویسنده در نام فایل: فایلهایی با نامهایی مانند AuthorName_Manuscript ممکن است اطلاعات هویتی را آشکار کنند. از نامهای خنثی و مطابق دستورالعمل مجله استفاده کنید.
6. بیتوجهی به فایلهای تکمیلی: ناشناسسازی مقاله اصلی بدون بررسی ضمائم، تصاویر و جداول کافی نیست.
7. بارگذاری فایل اشتباه: گاهی نویسنده بهجای نسخه ناشناس، نسخه کامل مقاله را در بخش فایل اصلی بارگذاری میکند. پیش از ارسال نهایی، نام و محتوای فایلها را دوباره بررسی کنید.
آمادهسازی مقاله برای ارسال به مجلات علمی فقط به نگارش محتوای پژوهش محدود نمیشود. رعایت دستورالعمل مجله، تنظیم فایلها و کنترل جزئیات نگارشی و فنی نیز در این مرحله اهمیت دارد.
مؤسسه اشراق خدمات تخصصی زیر را در زمینه آمادهسازی مقاله ارائه میکند:
فرمتبندی مقاله: تنظیم ساختار، جداول، شکلها و منابع بر اساس دستورالعمل مجله
ویرایش نیتیو و گرامری: اصلاح خطاهای زبانی و بهبود روانی متن علمی
ویرایش تطبیقی: بررسی تطابق متن ترجمهشده با نسخه اصلی و شناسایی خطاهای معنایی
ترجمه تخصصی مقاله: انتقال دقیق مفاهیم و اصطلاحات تخصصی
آمادهسازی مدارک ارسال: کمک به تنظیم فایلها و مدارک موردنیاز سابمیت، از جمله کاورلتر و فایلهای مرتبط با پاسخ به داوران
اگر قصد ارسال مقاله به مجلهای با داوری دوسوکور را دارید، بهتر است پیش از سابمیت، الزامات ناشناسسازی آن ژورنال را بررسی و نسخه نهایی فایلها را بر همان اساس آماده کنید.
راههای ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تماموقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفهای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره میتوانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفتوگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شمارههای زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
داوری دوسوکور با هدف ارزیابی مقاله بدون آشکارشدن هویت نویسنده و داور انجام میشود. برای آمادهسازی صحیح نسخه ناشناس، باید علاوه بر حذف نام و وابستگی سازمانی، اطلاعات پنهان در مشخصات فایل، منابع، تصاویر، جداول و مدارک تکمیلی نیز بررسی شوند.
مهمترین اقدام پیش از ارسال، مطالعه دستورالعمل مجله و تهیه دو مجموعه فایل مجزا در صورت درخواست ژورنال است: نسخه ناشناس برای داوری و صفحه عنوان شامل اطلاعات کامل نویسندگان. رعایت این نکات به اجرای صحیح فرایند داوری کمک میکند و احتمال بروز خطاهای فنی در مرحله ارسال را کاهش میدهد.
خیر. نمایهشدن مجله در Web of Science یا Scopus به معنای استفاده از مدل داوری دوسوکور نیست. هر مجله میتواند بر اساس سیاست تحریریه خود از داوری یکسوکور، دوسوکور یا باز استفاده کند.
خیر. در حالت معمول، منابع علمی مرتبط باید حفظ شوند. اگر مجله برای ناشناسسازی خودارجاعیها دستورالعمل خاصی دارد، باید همان شیوه را اجرا کنید.
خیر. اطلاعات هویتی ممکن است در مشخصات فایل، تصاویر، جداول، سربرگ، پابرگ، سپاسگزاری و فایلهای تکمیلی باقی مانده باشد. تمام این موارد باید بررسی شوند.
در بسیاری از مجلات دارای داوری دوسوکور، صفحه عنوان باید بهصورت فایل جداگانه بارگذاری شود. بااینحال، نوع فایلها و اطلاعات موردنیاز را باید از راهنمای نویسندگان همان ژورنال بررسی کنید.
ممکن است فایل برای اصلاح و ناشناسسازی مجدد به نویسنده بازگردانده شود یا اطلاعات هویتی ناخواسته در اختیار داور قرار گیرد. پیامد دقیق به سیاست مجله و مرحله بررسی مقاله بستگی دارد.