موسسه انتشاراتی اشراق: درصد مشابهت مقاله چقدر باید باشد و آیا هر میزان مشابهت به معنای سرقت علمی است؟ در این راهنما با نحوه تفسیر گزارش iThenticate، ایرانداک و سمیم نور و روش‌های اصلاح اصولی مشابهت متنی آشنا می‌شوید.
یکی از دغدغه‌های مهم دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پژوهشگران و نویسندگان مقالات علمی پیش از ارسال مقاله به مجلات معتبر، میزان مشابهت متنی یا Similarity مقاله است. بسیاری از پژوهشگران پس از دریافت گزارش همانندجویی با این سؤال مواجه می‌شوند که آیا درصد مشابهت به‌دست‌آمده قابل قبول است؟ آیا بالا بودن این درصد به معنای سرقت علمی است؟ چگونه می‌توان بخش‌های دارای مشابهت را به‌صورت اصولی اصلاح کرد؟
واقعیت این است که درصد مشابهت مقاله به‌تنهایی معیار قطعی تشخیص سرقت علمی نیست. برای ارزیابی صحیح یک مقاله باید علاوه بر عدد نهایی گزارش، منابع شناسایی‌شده، محل تطابق متون، نحوه ارجاع‌دهی و ماهیت جملات مشابه نیز بررسی شوند. در این مقاله با مفهوم درصد مشابهت، عوامل مؤثر بر آن، نحوه تحلیل گزارش سامانه‌های همانندجویی و روش‌های اصلاح علمی متون آشنا می‌شویم.
درصد مشابهت یا Similarity Percentage شاخصی است که میزان تطابق متن یک مقاله با محتوای موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی سامانه همانندجویی را نشان می‌دهد. سامانه‌های بررسی مشابهت، متن ارسال‌شده را با مجموعه‌ای از منابع شامل مقالات علمی منتشرشده، صفحات اینترنتی، اسناد و متون موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی خود مقایسه می‌کنند. در صورتی که بخشی از متن مقاله با محتوای یک یا چند منبع تطابق داشته باشد، آن بخش در گزارش مشخص می‌شود.
برای مثال، اگر یک مقاله 5000 کلمه داشته باشد و 500 کلمه از آن با منابع موجود در پایگاه اطلاعاتی سامانه تطابق پیدا کند، در یک محاسبه ساده ممکن است درصد مشابهت 10 درصد گزارش شود.
البته نحوه محاسبه نهایی به الگوریتم، تنظیمات و فیلترهای سامانه مورد استفاده بستگی دارد. نکته مهم این است که سامانه‌های همانندجویی الزاماً درباره وجود یا عدم وجود سرقت علمی تصمیم‌گیری نمی‌کنند؛ آن‌ها تطابق‌های متنی را شناسایی می‌کنند تا ارزیابی انسانی دقیق‌تری انجام شود.
یکی از پرتکرارترین سؤالات پژوهشگران این است که درصد مشابهت مجاز برای چاپ مقاله ISI، مقالات Scopus یا پذیرش پایان‌نامه چقدر است. پاسخ این سؤال به نوع اثر علمی، سیاست دانشگاه، دستورالعمل مجله، رشته تحصیلی و ماهیت تطابق‌های شناسایی‌شده بستگی دارد. هیچ عدد واحد و جهان‌شمولی وجود ندارد که بتوان آن را برای تمام مجلات، دانشگاه‌ها و رشته‌های علمی به‌عنوان حد قطعی مجاز اعلام کرد.
برای مثال:
یک مقاله مروری ممکن است به دلیل استفاده گسترده از منابع علمی، تطابق‌های متنی بیشتری داشته باشد.
یک مقاله پژوهشی اصیل باید در بخش نتایج و تحلیل‌های اختصاصی خود استقلال علمی و نگارشی مناسبی داشته باشد.
بخش روش تحقیق ممکن است به دلیل استفاده از اصطلاحات استاندارد و عبارات متداول علمی، تطابق‌هایی را نشان دهد.
فهرست منابع و نقل‌قول‌های مستقیم نیز ممکن است در برخی تنظیمات گزارش مشابهت تأثیر بگذارند.
بنابراین، هنگام بررسی درصد مشابهت نباید فقط به عدد نهایی توجه کرد. ملاک اصلی، بررسی ماهیت و محل تطابق‌ها و رعایت اصول اخلاق پژوهش است.
این دو مفهوم ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما یکسان نیستند.
به معنای وجود بخش‌هایی از متن است که از نظر واژگان یا ساختار با محتوای موجود در منابع دیگر تطابق دارند.
به استفاده غیرمجاز از ایده‌ها، داده‌ها، آثار یا نوشته‌های دیگران بدون انتساب مناسب به صاحب اثر اشاره دارد. برای مثال، دو وضعیت زیر را در نظر بگیرید:
وضعیت اول:
پژوهشگری بخشی از یک مقاله منتشرشده را به‌صورت مستقیم نقل می‌کند، آن را داخل گیومه قرار می‌دهد و منبع را مطابق شیوه ارجاع‌دهی مجله معرفی می‌کند.
این متن ممکن است در گزارش همانندجویی به‌عنوان محتوای مشابه شناسایی شود، اما وجود تطابق به‌تنهایی به معنای سرقت علمی نیست.
وضعیت دوم:
پژوهشگری پاراگرافی را از یک مقاله دیگر کپی می‌کند، برخی واژه‌ها را تغییر می‌دهد و بدون ذکر منبع در مقاله خود قرار می‌دهد.
حتی اگر درصد مشابهت کلی مقاله پایین باشد، این رفتار می‌تواند مصداق سرقت علمی باشد.
بنابراین، پایین بودن درصد مشابهت لزوماً به معنای رعایت کامل اخلاق پژوهش نیست.
دلایل متعددی می‌توانند باعث افزایش Similarity یک مقاله شوند. شناخت این عوامل به پژوهشگر کمک می‌کند تا پیش از ارسال اثر، مشکلات احتمالی را شناسایی کند.
یکی از دلایل اصلی افزایش مشابهت، استفاده از ساختار و عبارت‌بندی منابع علمی دیگر بدون بازنویسی مستقل و ارجاع‌دهی صحیح است. در نگارش علمی، صرفاً جایگزین کردن چند واژه با مترادف‌های آن‌ها برای ایجاد یک متن مستقل کافی نیست. پژوهشگر باید ابتدا مفهوم منبع را درک کند، سپس آن را با ساختار زبانی مستقل و متناسب با استدلال خود بیان کند.
در برخی رشته‌ها، تعاریف علمی مشخصی وجود دارند که پژوهشگران متعددی از آن‌ها استفاده می‌کنند. برای مثال، در علوم پزشکی، مهندسی و روان‌شناسی ممکن است اصطلاحات یا تعاریف استانداردی وجود داشته باشند که تغییر دادن آن‌ها بدون آسیب به مفهوم علمی دشوار باشد. این نوع تطابق‌ها باید با توجه به ماهیت متن و نحوه ارجاع‌دهی بررسی شوند.
بخش Materials and Methods یا روش تحقیق در بسیاری از مقالات شامل توضیحاتی درباره ابزارها، تجهیزات، پروتکل‌ها و مراحل انجام آزمایش است. از آنجا که برخی روش‌های تحقیق استاندارد هستند، امکان دارد بخش‌هایی از توضیحات با مقالات قبلی مشابهت داشته باشند. با این حال، اگر روش تحقیق از یک مطالعه قبلی اقتباس شده باشد، باید منبع آن به‌درستی معرفی شود و تغییرات یا جزئیات اختصاصی مطالعه جدید نیز به‌صورت شفاف بیان شوند.
پژوهشگرانی که از پایان‌نامه خود مقاله استخراج می‌کنند، ممکن است بخش‌هایی از متن پایان‌نامه را بدون بازنویسی متناسب با ساختار مقاله استفاده کنند. در صورتی که پایان‌نامه در مخزن دانشگاهی ثبت شده باشد، امکان شناسایی تطابق میان مقاله و نسخه پایان‌نامه وجود دارد. در این شرایط باید نوع انتشار قبلی، سیاست مجله، مالکیت اثر و مقررات دانشگاه بررسی شود. استفاده مجدد مجاز از پژوهش قبلی، با انتشار تکراری یا پنهان کردن منشأ متن یکسان نیست.
استفاده از مطالب دیگران بدون ارجاع‌دهی صحیح می‌تواند علاوه بر مشکلات اخلاق پژوهش، موجب ایجاد تطابق‌های مسئله‌دار در گزارش همانندجویی شود. حتی زمانی که پژوهشگر از متن منبع به‌صورت غیرمستقیم استفاده می‌کند، باید مطابق شیوه استناد مورد تأیید مجله یا دانشگاه به منبع اصلی ارجاع دهد.
یکی دیگر از موضوعات مهم برای پژوهشگران، انتخاب سامانه مناسب برای بررسی مشابهت مقاله یا پایان‌نامه است. سه نام iThenticate، ایرانداک و سمیم نور در فضای دانشگاهی ایران شناخته‌شده هستند؛ اما نباید تصور کرد که نتایج این سامانه‌ها الزاماً یکسان خواهد بود.
iThenticate یکی از ابزارهای شناخته‌شده برای بررسی مشابهت متون علمی و پژوهشی است. این سامانه محتوای ارسالی را با منابع موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی خود، شامل صفحات اینترنتی، نشریات علمی و مجموعه‌ای از اسناد منتشرشده مقایسه می‌کند. این ابزار به‌ویژه در فرایند بررسی مقالات علمی و ارزیابی متون پیش از ارسال به ناشران و مجلات کاربرد دارد. در گزارش iThenticate امکاناتی برای مشاهده منابع مشابه، بررسی بخش‌های تطبیق‌یافته و اعمال برخی فیلترها وجود دارد.
سامانه همانندجو در بستر خدمات پژوهشی ایرانداک برای بررسی مشابهت متون علمی فارسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این سامانه در فرایندهای مرتبط با پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و متون پژوهشی دانشگاهی اهمیت دارد. دانشجویان و پژوهشگران باید پیش از ارسال پایان‌نامه یا سایر آثار علمی، ضوابط دانشگاه خود درباره نحوه دریافت و ارزیابی گزارش همانندجویی را بررسی کنند.
سامانه سمیم نور نیز در حوزه بررسی مشابهت متون علمی فعالیت دارد و در بررسی متون مرتبط با منابع و پایگاه‌های علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاربرد و مناسب بودن این سامانه به نوع متن، منابع مورد بررسی و نیاز پژوهشگر بستگی دارد.
خیر، لزوماً یکسان نیست.
دلایل این تفاوت عبارت‌اند از:
تفاوت در پایگاه‌های اطلاعاتی مورد بررسی
تفاوت در منابع فارسی و انگلیسی موجود
تفاوت در الگوریتم‌های شناسایی تطابق
تفاوت در نحوه پردازش متن
تفاوت در تنظیمات و فیلترهای گزارش
تفاوت در نسخه فایل ارسالی و قالب‌بندی متن
بنابراین ممکن است یک مقاله در یک سامانه درصد مشابهت متفاوتی نسبت به سامانه دیگر داشته باشد.
نکته مهم این است که نمی‌توان صرفاً بر اساس عدد گزارش یک سامانه، نتیجه قطعی درباره وضعیت همان مقاله در سامانه دیگر گرفت.
برای ارزیابی علمی یک گزارش مشابهت، بهتر است مراحل زیر انجام شوند.
در ابتدا درصد کلی مشابهت را مشاهده کنید؛ اما آن را فقط به‌عنوان یک شاخص اولیه در نظر بگیرید.
منابعی را که سامانه به‌عنوان موارد مشابه معرفی کرده است، به‌صورت جداگانه بررسی کنید. باید مشخص شود هر تطابق مربوط به کدام منبع است و آیا استفاده از آن منبع در مقاله به‌درستی ارجاع‌دهی شده است یا خیر.
مشخص کنید تطابق‌ها در کدام قسمت مقاله قرار دارند:
مقدمه
مرور ادبیات
روش تحقیق
یافته‌ها
بحث و نتیجه‌گیری
منابع
تمرکز تطابق‌ها در بخش‌های مختلف مقاله می‌تواند معانی متفاوتی داشته باشد.
بررسی کنید که نقل‌قول‌های مستقیم، ارجاعات درون‌متنی و فهرست منابع به‌درستی تنظیم شده باشند. در برخی نسخه‌ها و تنظیمات سامانه‌های همانندجویی امکان اعمال فیلتر برای مواردی مانند منابع، نقل‌قول‌ها و تطابق‌های کوتاه وجود دارد. توجه داشته باشید که اعمال فیلتر باید مطابق دستورالعمل دانشگاه یا مجله انجام شود و نباید برای پنهان کردن مشابهت‌های ناموجه مورد استفاده قرار گیرد.
پس از شناسایی بخش‌های نیازمند اصلاح، باید متن با حفظ مفهوم علمی، بازنویسی و در صورت لزوم ارجاع‌دهی آن اصلاح شود. هدف این مرحله صرفاً تغییر درصد نیست؛ بلکه افزایش استقلال نگارشی، دقت علمی و رعایت حقوق فکری صاحبان آثار است.
اگر گزارش همانندجویی نشان دهد که بخش‌هایی از مقاله دارای تطابق متنی ناموجه هستند، می‌توان از روش‌های زیر برای اصلاح آن‌ها استفاده کرد.
در بازنویسی مفهومی، ابتدا مفهوم اصلی منبع مطالعه می‌شود و سپس همان مفهوم با ساختار زبانی مستقل و متناسب با موضوع پژوهش بیان می‌شود. این روش با جایگزینی سطحی واژه‌ها تفاوت دارد.
گاهی مشکل مشابهت به دلیل استفاده از ساختار جمله مشابه با منبع اصلی ایجاد می‌شود. در این شرایط باید جمله از نظر نحوه بیان، ترتیب اطلاعات و ارتباط منطقی اجزای آن بازنویسی شود؛ بدون اینکه مفهوم علمی تغییر کند.
اگر یک مفهوم یا نتیجه متعلق به پژوهشگر دیگری است، باید منبع آن به‌درستی معرفی شود. پارافریز کردن یک متن، نیاز به ارجاع‌دهی را از بین نمی‌برد.
گاهی برخی توضیحات در بخش‌های مختلف مقاله تکرار شده‌اند. در این شرایط می‌توان با حذف مطالب غیرضروری، ادغام توضیحات تکراری و بهبود انسجام متن، کیفیت نگارش را افزایش داد.
در مقالات انگلیسی، علاوه بر مشابهت متنی باید به ساختار زبان آکادمیک نیز توجه شود. ترجمه تحت‌اللفظی، انتخاب نامناسب واژگان تخصصی و ساختارهای غیرطبیعی جملات ممکن است کیفیت علمی و زبانی مقاله را کاهش دهند.
به همین دلیل، بازبینی تخصصی متن پس از اصلاحات نگارشی اهمیت زیادی دارد.
البته استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای بازنویسی مقاله همیشه بدون خطا نیست. این ابزارها ممکن است مفهوم علمی جمله، اصطلاحات تخصصی یا ساختار استدلال متن را تغییر دهند. اگر برای بازنویسی مقاله خود از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «پارافریز با هوش مصنوعی؛ 7 خطای رایج ابزارهای بازنویسی در مقالات علمی» را نیز مطالعه کنید تا با محدودیت‌ها و خطاهای احتمالی این ابزارها آشنا شوید.
استفاده از ابزارهای خودکار بازنویسی متن ممکن است در برخی موارد تغییرات ظاهری ایجاد کند؛ اما این ابزارها همیشه قادر به درک دقیق مفاهیم تخصصی نیستند. برای مثال، در متون پزشکی، مهندسی و علوم پایه، تغییر یک اصطلاح تخصصی ممکن است معنای علمی جمله را به‌طور کامل تغییر دهد. همچنین بازنویسی ماشینی ممکن است باعث ایجاد جملات نامفهوم، اشتباهات گرامری یا حذف ارتباط منطقی میان بخش‌های متن شود. بنابراین بهتر است اصلاح متون علمی با توجه به رشته تخصصی، مفهوم پژوهش و منابع اصلی انجام شود.
در شرایط زیر، بررسی تخصصی گزارش همانندجویی می‌تواند به پژوهشگر کمک کند:
زمانی که پیش از سابمیت مقاله قصد دارید وضعیت مشابهت متنی آن را ارزیابی کنید.
زمانی که دانشگاه برای پایان‌نامه یا رساله گزارش همانندجویی درخواست کرده است.
زمانی که درصد مشابهت مقاله نسبت به انتظارات مجله یا دانشگاه بالاتر است.
زمانی که بخش‌های مختلف گزارش دارای منابع مشابه متعدد هستند.
زمانی که مقاله انگلیسی است و علاوه بر بازنویسی، به ویرایش تخصصی زبان نیاز دارد.
زمانی که مقاله از پایان‌نامه استخراج شده و احتمال تطابق با نسخه قبلی وجود دارد.
در این شرایط، ابتدا باید گزارش به‌صورت دقیق تحلیل شود و سپس درباره نوع اصلاحات مورد نیاز تصمیم‌گیری شود.
مؤسسه اشراق با ارائه خدمات مرتبط با بررسی مشابهت متون علمی و اصلاح تخصصی مقالات، می‌تواند در مراحل آماده‌سازی مقاله و پایان‌نامه در کنار پژوهشگران باشد.
خدمات قابل ارائه در این زمینه عبارت‌اند از:
بررسی گزارش مشابهت مقاله و پایان‌نامه
دریافت گزارش همانندجویی از سامانه‌های در دسترس مانند iThenticate، ایرانداک و سمیم نور
تحلیل بخش‌های دارای تطابق متنی
پارافریز تخصصی متون فارسی و انگلیسی
بازنویسی علمی با حفظ مفهوم و محتوای پژوهش
ویرایش گرامری و نگارشی متون انگلیسی
بررسی تطبیقی متن اصلاح‌شده با منبع اصلی
آماده‌سازی مقاله برای مراحل بعدی ارسال به مجله
نکته مهم: میزان کاهش مشابهت به ماهیت متن، منابع شناسایی‌شده و نوع اصلاحات مورد نیاز بستگی دارد. هیچ درصد ثابت یا تضمین پذیرش مقاله‌ای را نمی‌توان بدون بررسی فایل و مقررات مرجع مقصد وعده داد. برای دریافت راهنمایی درباره خدمات مرتبط با مقاله یا پایان‌نامه خود، می‌توانید از طریق مؤسسه اشراق درخواست بررسی و مشاوره ثبت کنید.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
درصد مشابهت مقاله یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی متون علمی است؛ اما نباید آن را به‌عنوان تنها معیار تشخیص سرقت علمی در نظر گرفت.
پژوهشگران باید علاوه بر درصد کلی، منابع شناسایی‌شده، محل تطابق‌ها، نحوه ارجاع‌دهی و ماهیت متن را بررسی کنند.
اگر مقاله یا پایان‌نامه شما پیش از ارسال به مجله یا دانشگاه نیازمند بررسی مشابهت و اصلاح تخصصی است، استفاده از خدمات تحلیل گزارش و پارافریز علمی می‌تواند به بهبود کیفیت نگارش و رعایت اصول اخلاق پژوهش کمک کند.
برای دریافت مشاوره درباره بررسی گزارش همانندجویی و پارافریز تخصصی مقاله خود، با مؤسسه اشراق در ارتباط باشید.
عدد 10 درصد به‌تنهایی نشان‌دهنده مناسب یا نامناسب بودن مقاله نیست. باید منابع مشابه و محل تطابق‌ها بررسی شوند و ضوابط مجله مقصد نیز در نظر گرفته شود.
خیر. ممکن است بخشی از تطابق‌ها مربوط به نقل‌قول‌های صحیح، منابع یا اصطلاحات رایج علمی باشد. با این حال، تمام تطابق‌ها باید بررسی شوند تا موارد احتمالی استفاده نامناسب از آثار دیگران مشخص شوند.
اگر فهرست منابع در گزارش به‌عنوان متن مشابه شناسایی شده باشد و سامانه امکان فیلتر کردن آن را فراهم کند، اعمال فیلتر ممکن است درصد نهایی را تغییر دهد. این کار باید مطابق مقررات مقصد انجام شود.
پارافریز اصولی می‌تواند به نگارش مستقل‌تر کمک کند؛ اما اگر ایده، داده یا مفهوم از منبع دیگری گرفته شده باشد، همچنان باید به آن منبع ارجاع داده شود. تغییر واژگان به‌تنهایی مشکل سرقت علمی را برطرف نمی‌کند.
iThenticate برای بررسی مشابهت متون علمی کاربرد دارد؛ اما انتخاب سامانه مناسب برای پایان‌نامه باید بر اساس مقررات دانشگاه و نوع گزارش مورد درخواست انجام شود.
اینستاگرام
تلگرام