موسسه انتشاراتی اشراق: مجلات جعلی (Fake Journals) با سوءاستفاده از نام و شناسه مجلات معتبر، پژوهشگران را فریب داده و در ازای دریافت هزینه، مقالات را بدون داوری واقعی منتشر می‌کنند. بررسی دامنه سایت، اطلاعات ناشر، نمایه‌سازی، آرشیو مجله و پرهیز از اعتماد به ایمیل‌های تبلیغاتی، مهم‌ترین راه‌های شناسایی این نشریات است.
انتخاب یک مجله معتبر برای انتشار مقاله، یکی از مهم‌ترین مراحل پژوهش است. متأسفانه در سال‌های اخیر پدیده‌ای به نام مجلات جعلی (Fake Journals) یا مجلات ربوده‌شده (Hijacked Journals) به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای جامعه علمی تبدیل شده است. این مجلات با سوءاستفاده از نام، اعتبار و شناسه‌های مجلات معتبر، پژوهشگران را فریب داده و مبالغ قابل توجهی بابت چاپ مقاله دریافت می‌کنند، بدون آنکه فرآیند واقعی داوری و انتشار علمی را طی کنند.
بسیاری از دانشجویان، پژوهشگران و حتی اعضای هیئت علمی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، قربانی این کلاهبرداری‌ها شده‌اند. آگاهی از شیوه‌های فعالیت این مجلات و یادگیری روش‌های تشخیص آن‌ها، می‌تواند از هدر رفتن زمان، هزینه و اعتبار علمی پژوهشگران جلوگیری کند.
مجلات جعلی، وب‌سایت‌هایی هستند که خود را به جای یک مجله علمی معتبر معرفی می‌کنند. گردانندگان این وب‌سایت‌ها معمولاً اطلاعاتی مانند نام مجله، شماره ISSN، لوگو و حتی آرشیو ظاهری نشریه اصلی را کپی می‌کنند تا اعتماد نویسندگان را جلب کنند.
هدف اصلی این افراد تنها کسب درآمد است و معمولاً هیچ فرآیند واقعی داوری علمی، ویرایش تخصصی یا انتشار معتبر انجام نمی‌شود. در بسیاری از موارد، پس از دریافت هزینه، مقاله بدون بررسی منتشر می‌شود یا حتی ممکن است هرگز منتشر نشود.
جاعلان معمولاً سراغ مجلاتی می‌روند که ویژگی‌های زیر را دارند:
فقط نسخه چاپی منتشر می‌کنند.
وب‌سایت رسمی فعال یا شناخته‌شده‌ای ندارند.
مجلات قدیمی و معتبر هستند اما حضور دیجیتال ضعیفی دارند.
اطلاعات تماس آن‌ها به‌راحتی قابل دسترسی نیست.
سپس با ثبت دامنه‌ای مشابه نام مجله، وب‌سایتی حرفه‌ای طراحی کرده و با درج شماره ISSN و اطلاعات ظاهری نشریه اصلی، خود را به عنوان وب‌سایت رسمی معرفی می‌کنند.
این افراد به خوبی از نیاز پژوهشگران برای چاپ سریع مقاله آگاه هستند و معمولاً با وعده‌هایی مانند «پذیرش فوری»، «داوری چندروزه» و «چاپ تضمینی» اقدام به جذب نویسنده می‌کنند.
بسیاری از افراد این دو مفهوم را یکسان می‌دانند، در حالی که تفاوت مهمی میان آن‌ها وجود دارد.
مجلات جعلی | مجلات شکارچی |
|---|---|
هویت یک مجله معتبر را سرقت می‌کنند. | معمولاً با نام خود فعالیت می‌کنند. |
از نام و ISSN مجله اصلی سوءاستفاده می‌کنند. | ممکن است ISSN واقعی داشته باشند اما استاندارد علمی ضعیفی دارند. |
کاملاً ماهیت کلاهبرداری دارند. | هدف اصلی دریافت هزینه انتشار با حداقل داوری است. |
وب‌سایت آن‌ها نسخه تقلبی سایت اصلی است. | وب‌سایت مستقل دارند اما کیفیت علمی پایینی ارائه می‌کنند. |
بنابراین ممکن است یک مجله شکارچی واقعی باشد اما کیفیت مناسبی نداشته باشد، در حالی که مجله جعلی اساساً هویت خود را جعل کرده است.
در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی نشان داده است که بخش قابل توجهی از قربانیان مجلات جعلی از کشورهای در حال توسعه هستند. دلایل این موضوع عبارت‌اند از:
فشار برای چاپ مقاله جهت فارغ‌التحصیلی یا ارتقای شغلی.
آشنایی محدود با پایگاه‌های معتبر نمایه‌سازی.
اعتماد به ایمیل‌های تبلیغاتی.
جذابیت وعده‌های پذیرش سریع و هزینه‌های ظاهراً مناسب.
به همین دلیل، بررسی دقیق اعتبار مجله پیش از ارسال مقاله اهمیت بسیار زیادی دارد.
یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها، مراجعه به پایگاه‌های معتبر نمایه‌سازی است. برای مثال، در گذشته اطلاعات بسیاری از مجلات در پایگاه Thomson Reuters منتشر می‌شد و امروزه این اطلاعات عمدتاً از طریق Web of Science و سایر پایگاه‌های معتبر قابل بررسی است.
در این پایگاه‌ها معمولاً اطلاعات زیر وجود دارد:
آدرس رسمی وب‌سایت
ناشر
آدرس دفتر مجله
اطلاعات تماس
اگر لینک رسمی وجود نداشته باشد یا اطلاعات وب‌سایت با اطلاعات نمایه‌سازی مطابقت نداشته باشد، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد.
یکی از مؤثرترین ابزارها برای بررسی اصالت وب‌سایت، سرویس WHOIS است.
با استفاده از این ابزار می‌توان اطلاعاتی مانند:
تاریخ ثبت دامنه
تاریخ انقضا
کشور ثبت‌کننده
مالک دامنه (در صورت عمومی بودن اطلاعات)
را مشاهده کرد.
فرض کنید مجله‌ای ادعا می‌کند از سال 2005 منتشر می‌شود، اما دامنه وب‌سایت آن در سال 2024 ثبت شده است؛ این اختلاف زمانی می‌تواند نشانه‌ای جدی از جعلی بودن وب‌سایت باشد.
آرشیو مقالات باید منطقی و منظم باشد.
به موارد زیر توجه کنید:
آیا شماره‌ها و جلدها به ترتیب منتشر شده‌اند؟
آیا فایل‌های PDF کیفیت مناسبی دارند؟
آیا اطلاعات نویسندگان کامل است؟
در بسیاری از وب‌سایت‌های جعلی، آرشیو از منابع مختلف کپی شده و انسجام لازم را ندارد.
چند عنوان مقاله را به صورت تصادفی انتخاب کنید و در گوگل جستجو نمایید.
اگر همان مقاله قبلاً در وب‌سایت ناشر دیگری منتشر شده باشد، احتمال زیادی وجود دارد که آرشیو وب‌سایت جعلی باشد.
در مجلات معتبر:
مشاهده چکیده معمولاً رایگان است.
برای دریافت متن کامل، در صورت غیر اوپن‌اکسس بودن، هزینه هر مقاله دریافت می‌شود.
اما برخی وب‌سایت‌های جعلی حتی برای مشاهده ساده مقالات از کاربر درخواست نام کاربری و رمز عبور می‌کنند یا رفتارهای غیرمعمول دارند.
یکی از روش‌های ساده این است که نام مجله را همراه با عبارت Hijacked در گوگل جستجو کنید.
به عنوان مثال:
Journal Name + Hijacked
در بسیاری از موارد، هشدارهای منتشرشده توسط پژوهشگران یا دانشگاه‌ها درباره آن مجله قابل مشاهده خواهد بود.
یکی از نشانه‌های رایج مجلات جعلی، ارسال ایمیل‌های تبلیغاتی گسترده است.
ویژگی این ایمیل‌ها معمولاً عبارت است از:
دعوت فوری برای ارسال مقاله
وعده پذیرش در چند روز
تأکید بر چاپ تضمینی
درخواست پرداخت سریع هزینه
مجلات معتبر معمولاً به صورت انبوه برای جذب مقاله ایمیل ارسال نمی‌کنند.
داوری علمی فرآیندی زمان‌بر است.
اگر مجله‌ای:
ظرف 24 تا 72 ساعت مقاله را بپذیرد،
هیچ اصلاحی درخواست نکند،
بدون نظر داوران مقاله را منتشر کند،
احتمال نامعتبر بودن آن بسیار زیاد است.
بسیاری از وب‌سایت‌های جعلی برای مجلاتی ساخته می‌شوند که فقط نسخه چاپی دارند.
اگر مجله‌ای رسماً تنها نسخه کاغذی منتشر می‌کند اما ناگهان وب‌سایتی با همان نام و ISSN پیدا شود، لازم است اطلاعات آن با ناشر اصلی تطبیق داده شود.
علاوه بر موارد بالا، وجود چند علامت هشداردهنده به صورت همزمان می‌تواند احتمال جعلی بودن مجله را افزایش دهد:
غلط‌های نگارشی فراوان در وب‌سایت
اطلاعات تماس ناقص یا جعلی
نبود آدرس فیزیکی معتبر
استفاده از ایمیل‌های عمومی مانند Gmail به جای دامنه سازمانی
اعضای هیئت تحریریه غیرواقعی یا بدون وابستگی دانشگاهی مشخص
ادعای نمایه شدن در پایگاه‌هایی که قابل راستی‌آزمایی نیستند.
قبل از سابمیت مقاله، این موارد را بررسی کنید:
آیا وب‌سایت از طریق ناشر اصلی یا Web of Science قابل تأیید است؟
آیا اطلاعات دامنه با سابقه مجله همخوانی دارد؟
آیا ISSN صحیح است؟
آیا هیئت تحریریه واقعی است؟
آیا مجله در پایگاه‌های معتبر نمایه شده است؟
آیا فرآیند داوری شفاف توضیح داده شده است؟
آیا ایمیل‌های دریافتی غیرعادی نیستند؟
اگر پاسخ هر یک از این موارد مبهم یا مشکوک باشد، بهتر است پیش از ارسال مقاله تحقیقات بیشتری انجام دهید.
گسترش فعالیت مجلات جعلی نشان می‌دهد که اعتبار علمی پژوهشگران تنها با نگارش یک مقاله تضمین نمی‌شود، بلکه انتخاب محل مناسب برای انتشار نیز به همان اندازه اهمیت دارد. مجلات جعلی با سوءاستفاده از اعتبار نشریات شناخته‌شده، سرمایه مالی و علمی پژوهشگران را هدف قرار می‌دهند و گاه جبران خسارت ناشی از انتشار مقاله در این مجلات بسیار دشوار است.
بهترین راه پیشگیری، بررسی دقیق هویت مجله، استفاده از پایگاه‌های معتبر نمایه‌سازی، کنترل اطلاعات دامنه، مطالعه آرشیو نشریه و بی‌اعتمادی به وعده‌های پذیرش سریع و تضمینی است. صرف چند دقیقه برای راستی‌آزمایی اعتبار یک نشریه می‌تواند از اتلاف ماه‌ها تلاش پژوهشی و آسیب به سابقه علمی نویسنده جلوگیری کند.
راه‌های ارتباطی با موسسه انتشاراتی اشراق
کارشناسان و مشاوران موسسه انتشاراتی اشراق به صورت تمام‌وقت حتی در روزهای تعطیل آماده ارائه خدمات حرفه‌ای و باکیفیت به مشتریان و کاربران خود هستند. برای دریافت مشاوره می‌توانید از طریق سایت به صورت آنلاین با مشاورین موسسه گفت‌وگو کنید و یا از طریق تماس تلفنی با شماره‌های زیر در ارتباط باشید:
eshragh_company
isi.eshragh@gmail.com
09149724933
041-33373424
وب‌سایتی است که با جعل نام و اطلاعات یک مجله معتبر از پژوهشگران کلاهبرداری می‌کند.
با بررسی دامنه (WHOIS)، وب‌سایت رسمی، آرشیو مجله و نمایه‌سازی در پایگاه‌های معتبر.
در بسیاری از موارد بله؛ پذیرش بدون داوری یا در چند روز می‌تواند نشانه هشداردهنده باشد.
اینستاگرام
تلگرام