تفاوت ژورنال اوپن اکسس (open access) و کلوز اکسس (close access)

مجلات کلوز اکسس (Close Access)

مجلات کلوز اکسس، همان ژورنال‌های سنتی و پولی هستند که خوانندگان برای دسترسی به مقالات، باید حق اشتراک یا پرداخت آبونمان داشته باشند. در این مجلات، مقاله پس از پذیرش در اختیار مجله قرار می‌گیرد و قرارداد کپی‌رایت بین مولف و مجله بسته می‌شود. بنابراین، مجله حق نشر، تکثیر و اشتراک‌گذاری مقاله را در اختیار دارد.

ویژگی‌های کلوز اکسس:

• دسترسی پولی برای خواننده: برای خواندن مقاله باید اشتراک مجله یا پرداخت برای هر مقاله انجام شود.

• قرارداد کپی‌رایت: حقوق نشر مقاله به مجله منتقل می‌شود.

• اعتبار علمی بالا: اغلب این مجلات شناخته‌شده، با Impact Factor معتبر هستند و در جامعه علمی شهرت زیادی دارند.

• فرآیند داوری و چاپ طولانی: ممکن است زمان داوری و انتشار مقاله طولانی باشد، مگر هزینه داوری سریع پرداخت شود.

مزایا:

• شهرت و اعتبار علمی بالا

• نمایه شدن در پایگاه‌های معتبر (ISI/WOS/Scopus)

• امکان استناد و ارجاع بالا به مقالات

معایب:

• هزینه دسترسی برای خواننده

• زمان طولانی انتشار

• محدودیت در اشتراک‌گذاری مقاله

مجلات اوپن اکسس (Open Access)

مجلات اوپن اکسس به ژورنال‌هایی گفته می‌شود که مقالات منتشر شده برای خوانندگان رایگان است و همه افراد می‌توانند بدون پرداخت هزینه به مقاله دسترسی پیدا کنند. در این نوع مجلات، هزینه چاپ و انتشار معمولاً از مولف دریافت می‌شود، نه از خواننده.

انواع اوپن اکسس:

1. Open Access بدون دریافت هزینه از مولف: مقالات رایگان برای خوانندگان و بدون هزینه برای نویسنده. این نوع مجلات اغلب توسط دانشگاه‌ها یا موسسات پژوهشی حمایت می‌شوند.

2. Open Access با دریافت هزینه از مولف: مقالات برای خوانندگان رایگان است، اما مولف برای چاپ مقاله هزینه‌ای می‌پردازد.

ویژگی‌های اوپن اکسس:

• دسترسی آزاد و رایگان برای خوانندگان

• پرداخت هزینه از طرف نویسنده در برخی موارد

• زمان داوری و انتشار کوتاه‌تر نسبت به مجلات کلوز اکسس

• اغلب فاقد Impact Factor هستند، ولی برخی مجلات معتبر Open Access دارای IF نیز هستند

مزایا:

• دسترسی آزاد برای همه پژوهشگران و دانشجویان

• افزایش بازدید و استناد مقاله به دلیل دسترسی رایگان

• فرآیند سریع داوری و انتشار

معایب:

• ممکن است نیاز به پرداخت هزینه توسط مولف باشد

• اغلب مجلات جدید و کمتر شناخته شده

• Impact Factor پایین یا نداشتن IF در بسیاری از موارد

مقایسه کلوز اکسس و اوپن اکسس

معیارهای انتخاب مجله

انتخاب بین مجلات کلوز اکسس و اوپن اکسس باید بر اساس چند معیار علمی و عملی صورت گیرد:

1. اعتبار علمی و Impact Factor:
   اگر هدف انتشار در مجله معتبر برای افزایش اعتبار علمی و فرصت‌های شغلی است، مجلات کلوز اکسس با IF بالاتر مناسب هستند.

2. سرعت انتشار:
   اگر زمان انتشار مقاله اهمیت دارد، اوپن اکسس به دلیل فرآیند سریع‌تر گزینه مناسبی است.

3. هزینه چاپ:
   اوپن اکسس ممکن است هزینه‌ای برای مولف داشته باشد؛ بنابراین بودجه نویسنده باید در نظر گرفته شود.

4. دسترسی به مقاله:
   اگر هدف افزایش دسترسی و بازدید مقاله است، اوپن اکسس مزیت دارد زیرا همه می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند.

5. موضوع و Scope مجله:
   همیشه باید بررسی شود که موضوع مقاله با حوزه تخصصی مجله تطابق داشته باشد، چه کلوز اکسس و چه اوپن اکسس.

روند انتشار در هر نوع ژورنال

کلوز اکسس:

• ارسال مقاله → بررسی اولیه توسط سردبیر → داوری همتا → اصلاحات → پذیرش → چاپ

اوپن اکسس:

• ارسال مقاله → بررسی سریع توسط سردبیر → داوری همتا → اصلاحات → پذیرش → چاپ آنلاین سریع

نکته: فرآیند داوری و چاپ در اوپن اکسس معمولاً کوتاه‌تر است، اما انتخاب مجله مناسب همچنان اهمیت دارد.

جمع‌بندی

• مجلات علمی بر اساس دسترسی به دو نوع تقسیم می‌شوند: کلوز اکسس و اوپن اکسس.

• کلوز اکسس برای خوانندگان پولی و دارای اعتبار علمی بالاتر است، ولی زمان چاپ طولانی دارد.

• اوپن اکسس برای خوانندگان رایگان است، هزینه چاپ ممکن است از مولف گرفته شود و زمان چاپ کوتاه است.

• انتخاب نوع مجله باید بر اساس اعتبار، زمان انتشار، بودجه و هدف پژوهشی انجام شود.

• دسترسی آزاد در اوپن اکسس می‌تواند بازدید و ارجاع مقاله را افزایش دهد، اما Impact Factor پایین نباید تنها معیار تصمیم‌گیری باشد.

با توجه به رشد روزافزون مجلات اوپن اکسس و اهمیت دسترسی آزاد به دانش، پژوهشگران باید استراتژی مناسبی برای انتشار علمی خود انتخاب کنند تا تعادل بین دسترسی، اعتبار علمی و زمان انتشار برقرار شود.